Art

13 pages
203 views

NAUCZMY DZIECI BYĆ BOGAMI – EDUKACJA HUMANISTYCZNA WOBEC WYZWANIA TRANSHUMANIZMU

of 13
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Share
Description
W niniejszym artykule chciałbym zaprezentować pogląd transhumanistyczny z perspektywy pedagogiczno-filozoficznej. Zamierzam pokazać, że integracja podstawowych idei transhumanistycznych w proces wychowania i edukacji oznaczałaby odejście od
Transcript
  EDUKACJA HUMANISTYCZNA nr 1 (34), 2016 Szczecin 2016 Markus Lipowicz Akademia Ignatianum w Krakowie NAUCZMY DZIECI BYĆ BOGAMI – EDUKACJA HUMANISTYCZNA WOBEC WYZWANIA TRANSHUMANIZMU Wprowadzenie „Faktem jest”, jak zauważa Kazimierz Wenta, „że multimedia, komputer i Internet stają się coraz bardziej atrakcyjne i pożądane jako narzędzia i materiały poznawczo-sprawnościowe w edukacji” 1 . Tę fascynację technologią informacyjną trudno zinterpreto-wać w kategoriach chwilowej mody bądź nastrojów społecznych, albowiem wiele wskazuje na to, że – jak z kolei zauważa Jan Wadowski – człowiek „»rodzi się« jako człowiek w dia-logu” 2 . Innymi słowy: to właśnie zdolność do dialogu oraz związany z tym rozwój interak-cji symbolicznej stanowią fundament „genezy i rozwoju człowieczeństwa” 3 . Postęp techno-logii w zakresie szeroko pojętej komunikacji wpisuje się więc w zasadę dialogiczną ludz-kiego współbytowania, to znaczy poszerza, a miejscami nawet intensyfikuje zdolność do dalszego rozwoju interakcyjnego gruntu człowieczeństwa. Wenta jednak zwraca uwagę, że nieumiarkowane korzystanie z najnowszej technologii informacyjnej musi budzić „istotne zastrzeżenia” odnośnie samych podstaw praktyki pedagogicznej jako „edukacji zintegrowanej”, która współcześnie między innymi nawiązuje do „humanizacji pracy szkolnej, podmiotowości ucznia i rozwoju jego kompetencji osobowościowej, merytorycz-nej i społecznej” 4 . W niniejszym artykule chciałbym z perspektywy pedagogiczno-antropologicznej przedstawić kilka kluczowych zagadnień transhumanizmu, czyli ruchu naukowo-kulturowego, któremu w ostatnich dekadach udało się wyznaczyć nowy etap dyskusji za-równo akademickiej, jak i pozaakademickiej wokół zagadnienia relacji człowieka z techno-   1  K. Wenta, Technologia informacyjna w edukacji dziecka , „Edukacja Humanistyczna” nr 2 (29) 2013, s. 32. 2  J. Wadowski, Filozofia dialogu a digitalizacja. Dialog człowiek w sieci cyberistnienia , [w:] Człowiek i jego po- jęcie , red. A.L. Zachariasz, Rzeszów 2011, s. 140. 3  Ibidem. 4  K. Wenta, Technologia informacyjna ..., op. cit., s. 23.  34 Markus Lipowicz logią 5 . Celem artykułu jest próba wstępnej konceptualizacji transhumanistycznego obrazu człowieka oraz jego implikacji dla pojęcia edukacji humanistycznej. Specyfika oraz wy-zwanie transhumanizmu z perspektywy nauk społecznych polega, najogólniej rzecz ujmu- jąc, na tym, że zamiast proponować pogłębioną refleksję nad interakcją między człowie-kiem a technologią, jego zwolennicy promują raczej pogląd nachodzącej fuzji ciała ludz-kiego z robotyką. Z kolei z perspektywy nauk o wychowaniu należy podkreślić, że celem transhumanizmu jest zastąpienie edukacji humanistycznej posthumanistyczną, ulepsze-niem ( enhancement  ) organizmu ludzkiego. Oznaczałoby to, że dotychczasowe techniki przekazywania wiedzy oraz kształtowania osobowości zostaną stopniowo przejmowane przez aplikacje sztucznej inteligencji, nanotechnologii molekularnej, neurologicznych in-terfejsów, substancji psychoaktywnych, terapii przeciwstarzeniowych, rozpowszechnienia zminiaturyzowanych komputerów  6 , a także przez biomedyczne ingerencje za pośrednic-twem środków farmakologicznych, przezczaszkowych stymulacji magnetycznych, głębo-kich stymulacji mózgu czy też manipulacji genetycznych 7 . Wszystko wydaje się wskazywać na to, że w naszych czasach, jak zauważają Erich Hörl i Michael Hagner, dokonuje się cał-kowita redefinicja ludzkiego samorozumienia ( Selbstverständnis )  8 . W miejsce dawnych humanistycznych koncepcji, wartości oraz praktyk wychowania i edukacji sukcesywnie wkraczają cybernetyczne pojęcia, takie jak „kierowanie”, „kontrola”, „informacja” i „sys-tem”, które w sposób istotny dokonują restrukturyzacji „ludzkiego świata” 9 . W tym sensie transhumanizm niewątpliwie nawiązuje do wcześniejszych tradycji inżynierii społecznej oraz eugeniki, które, jak z kolei stwierdza Michał Klichowski, w swojej najnowszej, „trans-humanistycznej” odsłonie wydają się prowadzić do zjawiska „zmierzchu edukacji” 10 . Nawiązując do tezy Klichowskiego odnośnie „zmierzchu edukacji”, zamierzam w dalszej części artykułu wskazać na te nurty transhumanizmu, które dążą do zakwestio-nowania podstawowych idei zintegrowanej edukacji humanistycznej, w której to rozwój osobowości, a nie optymalizacja poszczególnych zdolności psychofizycznych, sanowi na-czelną wartość i cel działań pedagogicznych. 5  Nie ulega wątpliwości, że transhumanizm stał się w ostatnich dekadach istotnym dyskursem środowiska akademickiego. Warto wymienić choćby istotne i niezwykle wpływowe stowarzyszenia transhumanistyczne,  jak World Transhumanist Association  ( Humanity + ), organizacje, jak The Institute for Ethics and Emerging Technologies , coraz bardziej wpływowe czasopismo naukowe  Journal of Evolution and Technology   oraz licz-ne publikacje książek wybitnych postaci środowiska transhumanistycznego, z których, przynajmniej jak do-tąd, niewiele przetłumaczonych zostało na język polski. Por. R. Kurzweil, Nadchodzi osobliwość. Kiedy czło-wiek przekroczy granice biologii , przekł. E. Chodakowska, A. Nowosielska, Warszawa 2013. 6  Por. J. Wadowski, Transhumanizm – nowa utopia XXI wieku , w: Festiwal Filozofii . Tom 1. Utopia – wczoraj i dziś  , red. T. Sieczkowski, D. Misztal, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2010, s. 451. 7  J. Savulescu,  Autonomy and the ethics of behavioural modification , paper presented at fourth GABEX Inter-national Conference, Tokyo, 7 th –9 th  January, 2012. 8  E. Hörl, M. Hagner, Überlegungen zur kybernetischen Transformation des Humanen , [w:] Die Transformati-on des Humanen. Beiträge zur Kulturgeschichte der Kybernetik , E. Hörl, M. Hagner (Hrsg.), Frankfurt am Main 2008, s. 11. 9  Ibidem. 10  M. Klichowski, Narodziny cyborgizacji. Nowa eugenika, transhumanizm i zmierzch edukacji , Poznań 2014, s. 161.  Nauczmy dzieci być bogami – edukacja humanistyczna wobec wyzwania transhumanizmu  35 Mając na uwadze fakt, że proponowany przez środowiska transhumanistyczne roz-wój cyborgizacji człowieka oraz jego implikacje dla pedagogiki nie zostały jeszcze wystar-czająco przeanalizowane i zinterpretowane w świetle podstawowych pojęć nauk o wycho-waniu, chciałbym w tym artykule także zachęcić środowisko humanistyczne do bliższego zainteresowania się tą – jak jestem przekonany – coraz bardziej istotną problematyką pe-dagogiczno-antropologiczną. Naiwny fantazmat czy realny scenariusz przyszłości? Transhumanizm dla dzieci W roku 2013 opublikowana została książka amerykańskiego transhumanisty i liber-tarianina Gennady’ego Stolyarova II pod znamiennym tytułem Death is Wrong  . Mimo że ani autor, ani wydawnictwo nie wyznaczają zakresu wiekowego adresata, Stolyarov za-pewnia, że będzie ona łatwo zrozumiała dla większości ośmiolatków  11 . W słowie wstępnym zwraca się bezpośrednio do swojego czytelnika takimi oto słowami: „Jest to książka, której  jako dziecko zawsze bym sobie życzył – ale jej nie miałem. Teraz, skoro już ją posiadasz, możesz w mniej niż godzinę odkryć to wszystko, co zajęło mi lata drobiazgowej nauki. Ty jednak będziesz mógł te lata przeznaczyć w zwalczaniu największego wroga nas wszyst-kich: śmierci” 12 . Death is Wrong   jest przeznaczonym dla dzieci opowiadaniem, nawiązującym do bio-grafii Stolyarova, który w wieku czterech lat dowiedział się, że przeznaczeniem wszelkiego życia jest śmierć. Głęboko przekonany, że jest to wielka niesprawiedliwość i nieszczęście, autor już jako pięciolatek obiecał sobie: będzie toczył wojnę ze śmiercią i nie pozwoli, aby  jego życie i wspomnienia zostały zgaszone 13 . Ku swojemu zdziwieniu zauważył jednak, że większość ludzi z najbliższego otoczenia nie podzielała jego determinacji: mimo rozpa-czy przy stracie bliskich, ludzie starali godzić się na śmierć jako naturalną konieczność al-bo jako chwilę przejścia od trudnego życia doczesnego do wspaniałego życia wiecznego 14 . Jednakże i ten argument wiary nie był w stanie przekonać młodego Stolyarova, albowiem nie widział on „żadnego dowodu, że takie życie pozagrobowe istnieje” i nie miał zamiaru zamienić „tej pewnej rzeczywistości dla wspaniałej niepewności” 15 . Dlatego autor Death is Wrong   przekonuje swojego małoletniego czytelnika, że nie ma argumentu mogącego w sposób sensowny i wiarygodny usprawiedliwić sam fakt śmiertelności, a tym samym powinniśmy wszyscy jako gatunek ludzki wykorzystać swoją wiedzę oraz umiejętności w celu bezwzględnego zwalczania śmierci 16 . Aby zachęcić dziecko do współpracy, Stol-yarov celowo wzbudza w jego umyśle skojarzenia znane ze współczesnej kultury audiowi-zualnej z zakresu fantastyki i science fiction: życie wieczne zaowocowałoby wyprawami 11  G. Stolyarov II,  Why I wrote a Children’s Book on Indefinite Life Extension , http://www.rationalargumentator.com/index/blog/2013/12/why-i-wrote-a-childrens-book/ [13.01.2016]. 12  G. Stolyarov II, Death is Wrong  , Rational Argumentator Press 2013, http://rationalargumentator.com/ Death_is_Wrong_Second_Edition_Full.pdf [13.01.2016], s. 1. 13  Ibidem, s. 8. 14  Ibidem, s. 11. 15  Ibidem. 16  Ibidem, s. 12.  36 Markus Lipowicz podwodnymi, kosmicznymi i budową nowych cywilizacji we wszechświecie. „Jeśli jesteś żądny przygód, mógłbyś sam podróżować do innych układów gwiezdnych i tam tworzyć nowe osady” 17 . Zamiast stać się jedynie wspomnieniem potomków, każdy z nas mógłby spotkać się ze swoimi „prapraprapraprapraprawnukami” (  great-great-great-great-great- great-great-grandchildren ) i opowiedzieć im o życiu pozbawionym podróży kosmicznych i miast podwodnych" 18 . Także pod względem etycznym życie wieczne stawiałoby egzysten-cję ludzką na wyższy poziom, albowiem świadomość wiecznego życia na tym świecie skła-niałby człowieka do większego poczucia odpowiedzialności, troski i dbałości o przyrodę 19 . Książka Death is Wrong   tylko na pierwszy rzut oka wydawać się może kolejnym opowiadaniem fantastycznym mającym na celu rozbudzić dziecięcą wyobraźnię bądź za-chęcić do pilniejszej nauki w szkole, o czym mogłoby świadczy to, eż ostatnie strony po-wieści poświęcone są wyłącznie uwiarygodnieniu powyżej przedstawionych marzeń na poziomie (popularno)naukowym 20 . Warto z perspektywy pedagogicznej także jasno za-znaczyć, że Death is Wrong bynajmniej nie spełnia kryterium bajki, gdyż nie mamy w tym szczególnym przypadku do czynienia z przypowieścią, w której cechy, postawy oraz relacje interpersonalne bohaterów zostałyby przedstawione w sposób alegoryczny po to, aby dziecku przekazać kulturowe standardy moralno-etyczne. Wprost przeciwnie: opowiada-nie raczej stanowi transhumanistyczny manifest światopoglądowy, starający się za pomocą popularnonaukowych i futurologicznych obrazów skłonić małoletniego czytelnika do przyjęcia stanowiska techno-progresywnego. Mając na uwadze powyższe, chciałbym na-wet zaryzykować nieco bardziej krytyczne sformułowanie: autor efektywnie wykorzystuje bajkowy styl swojego manifestu transhumanistycznego, aby skutecznie wpłynąć na sferę aksjologiczną, a także egzystencjalną młodego człowieka: „Jeśli czegoś chcemy, musimy tego sami dokonać. [...] Śmierć jest zła, ale czy Ty ustąpisz złemu, czy mu się przeciwsta-wisz? Może osobą, która pokona śmierć... będziesz Ty?” 21 . Z perspektywy pedagogicznej dzieło Stolyarova wydaje się najbardziej przypominać dziecięcą lekturę katechetyczną, promującą nowy rodzaj wiary w odwieczne ludzkie pragnienie pokonania śmierci oraz osiągnięcia życia wiecznego. Nie byłoby w takim „urabianiu” światopoglądowym dzieci niczego nadzwyczajnego, gdyby nie fakt, że idee transhumanistyczne nie tylko nie posiadają ogólnospołecznej legi-tymizacji aksjologicznej i normatywnej, lecz ponadto wiążą się z ogromnym ryzykiem eg-zystencjalnym, jak przekonuje choćby Nick Bostrom 22 . Mamy więc do czynienia z nakła-nianiem młodego pokolenia do przyjęcia poglądów, które nie bez powodu wzbudzają ogromne kontrowersje w zakresie etycznym. Aby lepiej pojąć istotę tych kontrowersji, 17  Ibidem, s. 22. 18  Ibidem. 19  Ibidem. Argument ten wydaje się niespójny, albowiem wraz z podróżami galaktycznymi człowiek byłby zdolny do tymczasowego eksploatowania poszczególnych miejsc w kosmosie, aby się później przenieść do innego zakątka wszechświata. Zwiększenie obszaru jedynie zwiększa obszar odpowiedzialności – ale także możliwości destrukcji. 20  Ibidem, s. 24 i nn. 21  Ibidem, s. 31. 22  N. Bostrom, Existential Risk Prevention as Global Priority  , „Global Policy” vol. 4, issue 1, 2013, s. 15–16.  Nauczmy dzieci być bogami – edukacja humanistyczna wobec wyzwania transhumanizmu  37 warto zatem choćby w sposób bardzo skrótowy przyjrzeć się kluczowym ideom tego ruchu techno-progresywnego z perspektywy pedagogiczno-antropologicznej, która wydaje się nieobecna w rozważaniach dotyczących nadchodzącej cyborgizacji ludzkości. Otóż transhumanizm głosi, że ludzkość powinna uzyskać zarówno moralno-etyczną,  jak i legislacyjną legitymizację zmiany natury ludzkiej za pomocą rozwoju technologiczne-go 23 . W istocie zwolennicy transhumanizmu twierdzą, że gatunek ludzki stoi współcześnie przed wyjątkową szansą, aby w sposób świadomy i kontrolowany dokonać kolejnego kro-ku ewolucyjnego, który polegałby na realnej, materialnej, ontologicznej fuzji między czło-wieczeństwem a robotyką. Trzeba w tym miejscu koniecznie zaznaczyć, że scenariusz cy-borgizacji ludzkości bynajmniej nie stanowi wymysłu oderwanych od rzeczywistości futu-rologów albo twórców powieści science fiction, przeciwnie: w obliczu najnowszych rozważań technologicznych przekształcenie istoty ludzkiej w trans- albo postczłowieka wydaje się nie tylko możliwe, ale nawet bardzo prawdopodobne 24 . Współcześnie prze-szkodą dla pełnej realizacji transhumanistycznych marzeń nie jest, jak dawniej, brak wie-dzy bądź umiejętności, lecz porządek aksjologiczny oparty na ideach humanistycznych 25 . Można, jak Felipe Fernández-Armesto, powiedzieć, że w ostatnich trzech, czterech deka-dach ludzkość co prawda włożyła ogromne wysiłki na rzecz rozwoju praw i godności człowieka, jednak w tym samym czasie „nauka i filozofia wspólnie podważały tradycyjną koncepcję człowieczeństwa” 26 . Nic więc dziwnego, że środowiska techno-progresywne sta-rają się wpłynąć na „miękkie imponderabilia” życia społecznego, które na poziomie etycz-nym wciąż hamują bezpośrednią ingerencję oraz integrację technologii w cielesny i umy-słowy wymiar człowieczeństwa. Spróbujmy w największym skrócie rozważyć implikacje tej transgresji człowieczeń-stwa – zwłaszcza z perspektywy problematyki wychowania i edukacji. Otóż mimo mglisto-ści i wieloznaczności pojęcie „człowieczeństwo” wydaje się, przynajmniej z perspektywy humanistycznej, być „uznawane jako wartość skupiająca w sobie cechy wyróżniające czło-wieka jako istotę gatunkową”, do których w szczególności zaliczają się życie intelektualne, życie emocjonalnie oraz postawa moralna 27 . I właśnie nieprzypadkowo temu przekonaniu humanistycznemu, jakoby człowiek stanowił byt wyjątkowy, przeciwstawia się perspekty-wa transhumanistyczna, według której człowiek nie odróżnia się jakościowo od reszty stworzeń 28 . Nie istnieje bowiem, jak podkreśla Stefan Lorenz Sorgner, naukowo weryfiko-walny „czynnik X”, który pozwoliłby przypisać człowiekowi szczególny status ontologicz-   23  H. Campbell, M. Walker, Religion and Transhumanism: Introducing a Conversation , „Journal of Evolution and Technology” 14, no. 2, 2005, s. i. 24  P. v. Becker, Der neue Glaube an die Unsterblichkeit. Transhumanismus, Biotechnik und digitaler Kapitalis-mus , Wien 2015, s. 18. 25  M. Ji Sun, Transhumanismus und Gesellschaft  , [w:] M. Ji Sun, A. Kabus, Reader zum Transhumanismus , Norderstedt 2013, s. 30–32. 26  F. Fernández-Armesto, Więc myślisz, że jesteś człowiekiem? Krótka historia ludzkości , przekł. P. Kruk, Poznań 2006, s. 13. 27  J. Gajda, Człowieczeństwo , [w:] Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku , t. 1, red. T. Pilch, Warszawa 2003, s. 575. 28  S.L. Sorgner, The Future of Education: Genetic Enhancement and Metahumanities , „Journal of Evolution and Technology”, vol. 25 (1) 2015, s. 32.
Related Documents
View more...
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks