Journals

12 pages
141 views

Pradolina Odry jako szlak dalekosiężnej wymiany w epoce brązu – perspektywa lubusko-wielkopolska [Zus. Das Odratal als bronzezeitliche Fernhandelsweg im Lichte der Forschungen im Lebuser Land und in Grosspolen].

of 12
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Share
Description
Pradolina Odry jako szlak dalekosiężnej wymiany w epoce brązu – perspektywa lubusko-wielkopolska [Zus. Das Odratal als bronzezeitliche Fernhandelsweg im Lichte der Forschungen im Lebuser Land und in Grosspolen].
Transcript
  Me'cI E J Kłc ztr,t.ł'n r PnłoouNA ODRY JAKo szLAK DALEKosIĘZNEJ wYMIANYw EPOCE BR4ZU - PERSPEKTYWA LUBUSKO-WTELKOPOLSKA Blisko półtora tysiąca lat (ok. 220012100 7501700 C) społeczności radziejowe asiedla-fice Nizinę Wielkopolsko-Kujawską yły od-borcami obcych wyrobów metalowych, ursz-tynowych, ajansowych szklanych, pochodzą.cych z co najmniej kilku ościennych środkówvytł,t r czy ch. W o gólnej persp ktywie e cep j 9rzedmiotów importowanych wyraźnie azna- |ą się cztery zasadnicze wektory ich napły- do,,brązowych'' spólnot ubusko-wielko-kujawskich ryc. 1): południowy, południowo-wschodnii południowo-zachodni, o podstawo-wym znaczeniu dla profilu metalurgiicałej nadodrzańskiej strefy ŁPPl, gru.pujący ztóżnicowane wyroby dociera.jące z następujących ośrodków meta.lurgicznych: węgiersko.siedmiogrodz-kiego (zakarpackiego), zachodnioal-pejskiego (dorzecze górnego Dunajui Renu), wschodnioalpejsko-środkowo-naddunajskiego;północny i północno-zachodni, zwią-zany z recepcją wytworów nordyjskiego lV artykule użyto następujących skrótów: ŁPP -pola popielnicowe, KM - kultura mogiłowa,- kultura unietycka, KI - kultura iwieńska, PDzy dzwonowate.no tutaj trójstopniowy podział epoki brązu,z ugruntowanym w tradycji środkowoeuropej.archeologii: wczesna epoka brązu (frilhe Bron-EarĘ Bronze Age) (BrAl - BrA2)' rLaznaczonaią kultury unietyckiej oraz ugrupowań wo-niej satelitarnych, środkowa poka brązu (mittle-, Hilgelgriiberzeit, Hilgelgriiberbronzeze Bronze Age; Tumulus Bronze Age, Tumulus(BrBl - BrD)' określana ianem okresu mo., oraz późna epoka brązu (sptite Bronzezeit;r; Ląte Bronze Age; Urnfield Period)- HaB3)' stanowiąca oz(egty przedział' zasowy' Ryc. 1. Potencjalne rogi napływu rzedmiotówimportowanych a Nizinę Wielkopolsko-Kujawskq w epoce rqzu.ośrodka metalurgicznego, ich pomor.skich replik tudziez tamtejszych orygi-nalnych wzorów i bursztynu; w tej pulimieszczą się również przedmioty wyko-ny\,vane w Meklemburgii oraz pótnoc-nej Brandenburgii nawiązujące do styli-styki norĘjskiej;3, zachodni, wiąż,ący metale górno-i środkowonadłabskie, wykonywanew ośrodkach udawskim i harceńskim;4, wschodni i północno-wschodni, repre-zentowany przez incydentalnie spo-tykane egzemp|arze brązów ze strefywschodniobałtyckiej or az zza Wisty.Większość wyrobów obcej prowenien.cji (w zdecydowanej przewadze metalowych)bądź ch lokalnych naśladownictw ejestrowa-nych nad środkową drą, Wartą i Notecią iden-tyfikować na|eiy jako przejaw funkcjonowania r zypadał ozwój kultur pól popielnicowych.  92 MACIEJ KACZMAREKczęści czesnej poki brqzu 2000-1800 C),oprac. M, Kaczmąrek a podstawie racy A' Sherrąttą 199j) uzupełnieniami.rozlegtei sieci dalekosiężnych kontaktów wy-miennych. Trudno jednak ocenić, aka część egozbioru dotarła utaj bezpośrednio e wspomnia.nych powyżej ośrodków, aka natomiast przeno-szona byta sukcesywnie, a w końcowym etapiez adziałem udności amieszkującej ąsiednie e-giony. Istotną rolę pośredników w tranzycie im-portowanych dóbr pełnić mogły przede wszyst-kim populacje zachodniopomorskie w odniesie-niu do metali nordyjskich, a takze dolnośląskiewspólnoty unieĘckie, mogiłowe popielnicowew prz1padku produktów emitowanych z naddu.najskich, zakarpackich czy teiL nadłabskich pra-cowni brązowniczych.Partycypacja społeczności NizinyWielkopolsko-Kujawskiej w systemie daleko-siężnej wymiany epoki brązu w przeważĄącejmierze odbywała się dzięki korzystnemu poło-żeniu nad odrą, która, będąc w II i I tys. P.n'e.jednym z głównych szlaków komunikacyjnychEuropy Środkowej, łączyła e obszary ze wsPo.mnianymi ośrodkami produkcyjno-kulturo-twórczvmi.W petni naLeżry zgodzić się ze zda-niem S. Kurnatowskiego (1995,6), który w roz.budowanej sieci wodnej upatruje głównych ar-terii komunikacji wewnętrznej na NizinieWielkopolsko-Kujawskiej, pokrytej wówczaszwartą trudną do przebycia szatą eśną. Warta,Noteć, obra, Prosna i Wełna, wraz z licznymidopływami i rynnami jezior polodowcowych,zapewniaĘ sprzyjające warunki do przemiesz-czania się, zarówno po osi południkowej, jaki równoleżnikowej. Kluczowe znaczenie dla łącz.ności ponadregionalnej miała przede wszyst-kim odra. Taką funkcję, jednak w ograniczo.nym stopniu, można również przrypisać Warciei Noteci. Rola Wisływydaje się być wówczas cał.kowicie marginalna.Sieć rzeczno-jeziorna dostępna lud.ności epoki brązu była nieporównywalniebogatsza od współczesnej, zubożonej wsku.tek intensywnego odlesienia i wielokrot-nych zabiegów melioracyjnych, które w efek.cie doprowadziły do zaniku szeregu mniej-szych cieków. Dogodny komunikacyjnie układ Ryc.2. Przebieg domniemanych szlaków wymiennych łqczqcych Nizinę Wielkopolsko.Kujawskq w starszej  ---il E- PRADOLINA DRY AKO SZLAK DALEKOSIEZNEJ YMIANY W EPOCE BRAZURyc.3. Przebieg omniemanych zlaków wymiennych qczqcych izinę Wielkopolsko-Kujawskq młodszejczęści czesnej poki bręzu 1800-1600 C)'oprac' M. Kaczmarek a podstawie racy A, Sherratta 1993) uzupełnieniami, hydrograficzny wykorzystywano zapelvnenie tylko do bezpośredniego pływu bądź Le-glugi, ale również do wyznaczania ras lądo-wych, które, biegnąc w bliskim sąsiedztwie ub wzdłuż, olin większych zek, ułatwiały rien-tację w nieznanych warunkach terenowych.Skromnym świadectwem stnienia pradziejo-wego ransportu wodnego, yć może ie tylkoo zasięgu egionalnym, ą wielkopolskie na.lcziska todzi jednopiennych, zw. dłubanek.arszy, olchowy okaz pochodzi z neolitu (Szlachcin, gm. i pow. Środa Wlkp.), zwczesnq btązu ączyć można bezgrodziowe, ę-czółno, dkryte niedawno nad ezioremuszewskim w Cieślach gm. Buk, pow.ń) (1930-1660 C)' natomiast okre.rozwoju ŁPP ujawnioną rawdopodobnie Wielkopolsce, także bezgrodziową' dębową znajdującą ię w przedwojennych zbio-Muzeum w Trzciance 1130-780 C) orazdłubanki wykonanej drewna świerko.(?) zuiytej wtórnie przy budowie alo-Gąsawa, ow. Znin) (ossowski L999,79, 77,I78, 179, yc. 30, 32; Kaczmarek, Ossowski2007, 3,25, 3, yc. : I,7).Spośród modelowych ujęć dla wczesnejepoki brązu godny adaptacji ydaje się schematpowiązań pomiędzy Potudniem a streĘ potu.dniowobałtycką }utlandia, wysPy duńskie) za-prezentowany rzez A. Sherratta L993, 22-29,Fig. 6)' uwzględniający odziaŁ na dwa etapy:2000, 1800 BC oraz 1800, 1600 BC (ryc. 2, 3).W obu wzmiankowanych dcinkach chronolo-gicznych zakładać moŻna pierwszoplano]'vą o.zycję magistrali odrzańskiej, umulującej dno-gi szlaku dalekosiężnej ymiany wychodzącegoz Kotliny KarpackĘ i streĄl wschodnioalpejskiej.We wcześniejszym tapie, dentyfiko-}vanym ogólnie zk|asyczną azą KU, w rejoniegórnej i środkowej dry miałyby schodzić sięprzed|filenia górno- i środkowodunajskich r-terii komunikacyjnych, iegnące ryc, 2):- wzdłuż Morawy ipoprzez Bramę Morawską;- z Czech ptzez cynonośne udawy i Nysą rodziska w Biskupinie, stan. 4 (gm.  94 MACIEJ KACZMAREKRyc.4. Przebieg omniemanych zlaków wymiennych qczqcych izinę Wielkopolsko-Kujawskq środko-wej epoce rqzu. prac. M. Kaczmarek a podstawie rac M. Gimbutąs 1965) A, Sherratta 199j)z uzupełnieniami' Łuirycką o ujścia ej rzeki;_ ze środkowego Nadłabia i zasobnychw rudy miedzi Gór Harzu ptzez z|ew-nię Haweli-Sprewy do wysokościFrankfurtu nad odrą bądź jścia arty.Dla drugiego ze wspomnianych rze-działów chronologicznych zaakcentowa.ne zostato znaczenie ółnocnej części otlinyKarpackiej, objętej wówczas hegemonią ultu-ry Otomani-Ftizesabony, partej o intensyw-ny rozwój wytwórczości metalurg cznej, bazu-jący na karpackiej miedzi i ztocie oraz dostę-pie do czeskiej cyny. Skutkowałoby o korek-tą wcześniejszej truktury szlaków ukierun-kowanych na Północ. obserwujemy więc kon.tynuację funkcjonowania dwóch wcześniej.szych dróg, wiodących Południa przezBramęMorawską ub Nysę ŁuiLycką u odrze i da-lejjej nurtem do Bałtyku. adto dopuszcza ięmożliwość aistnienia odatkowych owiązańz północną Słowacją, rowadzących o odryDunajcem i górną Wisłą, względnie poprzezBramę Morawską ryc. 3).Ów układ potwierdzają ównież dys-lokacje znalezisk bursztynu, wskazujące,iż w pierwszej ołowie I tys. BC funkcjonowa-ły dwie zasadnicze drogi dystrybucji ego su-rowca ku południowi Bukowski 2002,54*55):o szlak nadłabski, którym do Czechi na tereny sąsiadujące nimi od za-chodu i południa spływał ukcynitz Jutlandii;o szlak nadodrzański, który z połu-dniowych wybrzeity Bałtyku (w tymSambii) poptzez Bramę Morawską pro.wadził. o obszarów położonych do.rzeczu środkowego unaju Cisy orazdo Siedmiogrodu.ostatnie lata przyniosty koĘne pró-by modelowania wczesnobrązowych szla-ków dalekosiężnej wymiany, wiodącychznad wschodniego Bałtyku w kierunku Egeioraz strefy pótnocnoponĘjskiej, a opartych
Related Documents
View more...
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks
SAVE OUR EARTH

We need your sign to support Project to invent "SMART AND CONTROLLABLE REFLECTIVE BALLOONS" to cover the Sun and Save Our Earth.

More details...

Sign Now!

We are very appreciated for your Prompt Action!

x