Research

20 pages
76 views

Osmanlı Diplomatiğinde Mühür ve Bir Vaka Olarak Sahte Mühür Kullanımı Seal in Ottoman Diplomacy and Use of Fake Seal As A Case

of 20
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Share
Description
Öz: Bu çalışmada Osmanlı Devleti'nde mühürler, diplomatik bir unsur olarak incelenmektedir. Devletin ilk dönemlerinden itibaren resmi evrakta kullanılan mühür, evrak sahteciliğinde taklit edilen veya sahtesi imal edilen bir meta olarak
Transcript
    "##$% &'() *&+' ,-./0.12 &'() 3 *455 ,670.82 9:/;<1 ) "==;1 *> ?@ &5'3A(A> $:B1<C17 A(&+ D-"% &(@)+'+EF0=8@A(&+@GG4  Journal of History Studies   !"#$%& ( )**$& + ,"-&%.&/ 0123 Osmanlı Diplomati ! inde Mühür ve Bir Vaka Olarak Sahte Mühür Kullanımı   Seal in Ottoman Diplomacy and Use of Fake Seal As A Case   Yrd. Doç. Dr. M. Yasin TA ! KESENL " O # LU   (ORCID: 0000-0003-2635-829X)    Bayburt Üniversitesi - Bayburt    Öz:  Bu çalı  ! mada Osmanlı Devleti’nde mühürler, diplomatik bir unsur olarak incelenmektedir.  Devletin ilk dönemlerinden itibaren resmi evrakta kullanılan mühür, evrak sahtecili  "  inde taklit edilen veya sahtesi imal edilen bir meta olarak kullanılmı  ! tır. Bu çerçeve içerisinde mühür kazıma sanatı olan hakkâklık mesle  "  i ile tatbik defterleri konumuzla ilintili olarak ele alınmı  ! tır. Hakkâklık mesle  "  inin tarihi seyrinin yanı sıra 19. yüzyıldaki problemleri sahte mühür kullanımı açısından, Osmanlı devlet dairelerinde tutulan mühür tatbik defterleri ise muhteva yönünden incelenmi  ! tir.  Ayrıca özellikle 19. yüzyıldaki hadiselerden örnekler verilerek evrak ve mühürde sahtecilik olayları irdelenmi  ! tir. Osmanlı Devleti’nin sahtecilik olaylarına kar   ! ı uyguladı  "  ı cezai müeyyidelere de yer verilen çalı  ! mamızda Tanzimat döneminin önemli devlet adamlarından Mehmet Emin Ali ve Mehmet  Ali Pa  ! aların isimlerinin karı  ! tı  "  ı iki ayrı mühür davası de  "  erlendirilmi  ! tir.    Anahtar Kelimeler:  Diplomatik, Mühür, Sahtecilik     Abstract  : In this work, seals in Ottoman Empire are studied as a diplomatic element. Seal, used in official documents from the earliest times of the empire, was used as a meta in forgery of documents by making imitations or producing counterfeits. Within this framework, profession of Hakkak, which is the art of engraving seals, and application books were studied in relation to the subject. Along with the historical process of the profession of Hakkak, its problems in 19th century were studied in terms of fake seal usage. Besides, application books kept in Ottoman Empire were analysed with regard to their contents. In addition, examples of forgery in documents and seals especially taken from incidents in 19th century were studied. In our study, which includes penal santions that the Ottoman  Empire practised against forgery, two different cases of fake seal involving two prominent statesmen of Tanzimat Reform Era, Mehmet Emin Ali and Mehmet Ali Pasa were examined.    Keywords:  Diplomatics, Seal, Forgery   Giri "   Grekçe “ diplóos ” ( $%&'()* ) ikiye katlanmı +   + ey ve katlanmı +  kâ , ıt manasına gelen “ diploma ” ( $-&'. µ / )   kelimelerinden türetilmi +  olan diplomatik, kavram ve bilim dalı olarak 17. yüzyıl Avrupa’sında ortaya çıkmı + tır.  1 Ortaça ,  Avrupa’sında resmi evraklar için kullanılmayan diplomatik, daha sonraki dönemlerde Fransızca’ya girmesiyle birlikte + ahadetname, berat ve imtiyaz manalarında kullanılmaya ba + lanmı + tır. Bu kullanımı ile birlikte diplomatik, resmi belgeleri içerik ve + ekil yönünden inceleyen bir ilim dalı olarak kabul edilmi + tir. 2  Resmi muhtevası olan yazı + maların sistematik bir nesne olarak de , erlendirilmesini sa , layan diplomatik ilminin ortaya çıkı +  gerekçesi ise Avrupa’da bir evrakta sahtecilik 1  Mübahat S. Kütüko , lu, Osmanlı Belgelerinin Dili (Diplomatik) , TTK Yayınları, 3. Baskı, Ankara 2013, s.3. 2  Kütüko , lu, age,  s.3.    !"#$%&' )*+&,#$-*.*%/0 12324 50 6*4 7$8$ !&$4$8 9$3-0 12324 :;&&$%'#'  Journal of History Studies   !"# !"#$%& ( )**$& + ,"-&%.&/ 0123 hadisesinin ya + anmasıdır. 3  XVII. yüzyıl sonlarında meydana gelen bu hadisenin sonucunda yazı + malarda dikkat edilecek hususlar ile resmi yazının + ekil ve muhteva yönünden incelenmesi ilk kez gündeme gelmi + tir. ! öyle ki Milano’lu piskoposluk üyelerinin gerçekli , ini ara + tırmak üzere Papalı , a gönderdikleri 1198-1216 yıllarında Papalık yapmı +  olan " nnocent’e ait bir mektubun sahte oldu , unun tespit edilmesi üzerine Papalık, gerçek belge ile sahtesi arasındaki farkları ortaya çıkarmak için birtakım çalı + malar ba + latmı + tır. 4  Bu hadise, Diplomati , in ontolojik sürecinin bir ilim dalı olarak günümüze kadar gelmesinde milat olarak de , erlendirilmektedir. Diplomatik, Osmanlı Devleti’nde bir disiplin kaygısının güdülmeden  belgelerin ne + redildi , i Mün + eat Mecmuaları’nda ilk defa ortaya çıkmı + tır. Bir kısmında diplomatik kaidelere de yer verilen bu mecmualar, Osmanlı’da diplomati , in temellerini olu + turmaktadır. Nihayet 1909 yılında Tarih-i Osmânî Mecmuası’nın kurulması ile diplomati , e bir disiplin nazarı ile bakılmı +  ve bu alanda birtakım ilmi çalı + malar yapılmı + tır. 5  Diplomati , in Avrupa’da disiplin olarak ortaya çıkı + ındaki gerekçe yani sahte evrak tanzimi, Osmanlı Devleti’nde de söz konusu olmasına kar  + ın Osmanlı Devleti resmiyet kazanan herhangi bir evrakı formal incelemelere tabi tutmamı + tır. Evrak sahtecili , i hususunda derli toplu bir giri + imde bulunulmayan Osmanlı Devleti’nde sadece bazı bürokratik kademelerde bir takım önlemler alınmaya çalı + ılmı + tır. Diplomati , in konusu olan belge sahtecili , i, kavramsal olarak birçok sahtecilik olayını kapsamaktadır. Belgenin + ekil ve muhteva açısından deforme edilmesi, belgenin sahte örne , inin çıkarılması ya da aslı olmadı , ı halde uydurma belgeler olu + turma gibi uygulamalar da belge sahtecili , ine girmektedir. Nitekim XVI. yüzyılda Feridun Ahmet Bey’in Osman Gazi’ye ait oldu , unu iddia etti , i bazı belgelere eserinde yer vermesi, evrakta sahtecilik olarak de , erlendirilmi + tir. 6   " nsanlar, ister kamu hizmetinde ister sivil vatanda +  olarak + ahsi menfaatlerini gözetmek suretiyle sahte evrak tanzim etme yolunu tercih edebilirler. Bu  bakımdan Feridun Ahmet Bey’in böyle bir yola tevessül etmesindeki gayesini de “çıkar sa , lamak” + eklinde açıklamak mümkündür. 7  Bu durum yukarıda da kısaca de , inildi , i üzere Hıristiyan dünyasında da bir problem olarak görülmü +  ve bir takım tedbirlere ba + vurulmu + tur. 8  Osmanlı klasik döneminde sahte evrak tanzim etme i + i daha çok ferman ve beratlarda görülmektedir. Bu tür evraklarda mühür olmadı , ı için ya Osmanlı bürolarındaki ferman ve  berat kâ , ıtlarının ele geçirilmesi ya da bu büro personelinin sahte tu , ra çekmesi suretiyle sahte evraklar tanzim edilmi + tir. Bu bakımdan belgenin sahte olup olmadı , ı hususu genellikle + ekil özellikleri ve içeri , inden anla + ılmaktaydı. Zira Feridun Ahmet Bey’in ne + retti , i belgelerin sahte oldu , u, üzerinden uzun bir dönem geçtikten sonra sunulan belgelerin dil özelliklerinin dönemini yansıtmadı , ı saptanarak ortaya çıkarılmı + tır. Ancak buradaki ba + lıca sorun, belgenin resmi devlet kurumları ya da yetkilileri tarafından i + leme tabi tutuldu , u esnada sahte olup olmadı , ının tespit edilebilmesidir. Çünkü belgenin tabi tutuldu , u bürokratik i + lemin sa , lıklı 3  Avrupa tarih yazımına göre diplomatik kavramını ilk kez kullanan ve uygulayan Benediktin Tarikatı üyelerinden Dom Jean Mabillon (1632–1707) adlı ki + idir. Mabillon’un, Cizvitler Tarikatına kar  + ı kendi tarikatını savunmak ve  bunun Merovenj hanedanı zamanında yazılan Saint-Denis Bazilikasının gerçekli , ini ortaya koymak için De re diplomatica (Paris 1681) adlı eseri kaleme almasıyla birlikte diplomatik bilimi ortaya çıkmı + tır. Bkz. Mark Mersiowsky: "Ausweitung der Diskurszone um 1700. Der Angriff des Barthélémy Germon auf die Diplomatik Jean Mabillons”, içinde Thomas Wallnig, Thomas Stockinger, Ines Peper, Patrick Fiska (Hg.),  Europäische Geschichtskulturen um 1700. Gelehrsamkeit, Politik und Konfession . Berlin 2012, s. 447-484; 648-661. 4  Kütüko , lu, age, , s.4. 5  Kütüko , lu, age , s.5. 6  Mübahat Kütüko , lu, “Diplomatik”, Türkiye Diyanet Vakfı  #   slam Ansiklopedisi (D  #   A) , C.9, 1994, s.364; Bilgin Aydın- " shak Keskin, “Osmanlı Bürokrasisinde Evrak Sahtecili , i, Diplomatik ve Diplomatika E , itimi”, Osmanlı  Ara  ! tırmaları    Dergisi , C.XXXI, " stanbul 2008, s.199-200. 7  Aydın-Keskin, agm, s.199-200. 8   " lgili örnekler için bkz. Aydın-Keskin, agm, s.213-214.   1< =$"*% >?@:A9ABCD!ECF  Journal of History Studies   !"% !"#$%& ( )**$& + ,"-&%.&/ 0123  bir + ekilde yürümesi ve neticelenmesi, Osmanlı bürolarında geli + tirilen birtakım usullerden geçmesiyle mümkündü. Klasik dönemde Veziriazam, Eyaletlerdeki vezirler, Beylerbeyi ve Sancakbeyi gibi üst düzey devlet görevlilerinin imza hükmünü ta + ıyan  pençe çekmesi ve evrakın gerçekli , ini gösteren  sahh  adındaki simgenin kullanılması, Osmanlı diplomatikasında yazı + ma güvenli , inin sa , lanmasına yönelik uygulamalardı. 9  Bunun yanı sıra evrakın gerçekli , ini göstermek maksadıyla mühür kullanılması da tercih edilen uygulamalardan  biriydi. ! eyhülislâm Mirza Efendi’nin " lk kez, 1714 yılında, verdi , i fetvaya mühür vurulması  böyle bir kaygın ürünü olsa da verilen fetvanın taklit edilmesini ve mührün çalınarak basılması gibi durumları önlemek için fetvayı ! eyhülislam’ın kendi el yazısıyla yazmasına da ayrıca önem verilmi + ti. 10   1.   Osmanlı Devleti’nde Diplomatik Bir Unsur Olarak Mühür Esasen bir belgenin gerçekli , inin belirtilmesi veya sahtelerinin türemesinin önlenmesi diplomati , in bir disiplin olarak ortaya çıkmasından çok daha önceki dönemlerde gündemde olan bir mesele idi. Eski ça , lardan itibaren resmi evraklarda mühür kullanılmasının temel nedeni evrakta sahtecili , i önlemekti. 11  Farsça bir kelime olan mühür  , Sasaniler’in tesiri neticesinde " slam devletlerinde resmi bir mahiyet kazanmı + tır. 12  Yazı + malarında mühür kullanan Hz. Peygamberin bu uygulaması Emeviler ve Abbasiler dönemlerinde yaygınla + arak devam etmi + tir. 13  Osmanlılar, diplomatik/bürokratik alanlardaki birçok kavram gibi Arapça hatem  teriminin yerine   Farslardan iktibas edilen ve Arapça kalıplar vasıtasıyla memhur (mühürlü), temhir (mühürlemek) gibi yeni kelimeler türeterek  14  mührü diplomatik bir unsur haline getirmi + lerdir. Osmanlı Devleti’nin ilk dönemlerinde ba + ta Padi + ah olmak üzere devlet görevlilerinin ve sivil halkın mühür kullandı , ı bilinmektedir. Hatta hanedanın kadın üyeleri gibi halktan kadınlar da + ahsi mühürlere sahiptiler. 15  Bu mühürler, mühür sahibinin statüsü ve mali durumuna göre altın, gümü + , akik, zümrüt gibi de , erli ta +  ve madenlere ya da bakır gibi daha az de , erli madenlere kazınmaktaydı. Mühür; Padi + ah’ın nüfuz ve yetkilerinin temsil edilmesi bakımından tu , radan sonra en önemli ni + ane olarak kabul edilirdi. 16  Tanzimat’tan önce sadece Yeniçeri A  "  ası ,  Defterdar  , Topçuba  ! ı  ve  Muhasebeci  gibi devlet görevlilerinin yalnızca makam adı mühürlerde yer alırken; Tanzimat’la birlikte neredeyse bütün kurumlarda makam adı ve mühür sahibinin ismi  birlikte kullanılmı + tır. 17  Kütüko , lu’na göre mühürleri genel manada üç kısma ayırmak mümkündür: bunlar sadece + ahıs isimlerinin yer aldı , ı, yalnızca makam isimlerinin kazındı , ı ya da her ikisinin de yazılı oldu , u mühürlerdir. 18  Bunların yanı sıra + ahıs ve makam 9  Yazının kime ait oldu , unu göstermek açısından Osmanlı Devleti’nde en önemli i + aret Padi + ah tu , rası ile mührüydü. Di , er devlet görevlilerinin kullandı , ı pençe ve mühürler bunu takip etmektedir. Bkz. Kütüko , lu, Osmanlı Belgelerinin Dili , s.71; " .Hakkı Uzunçar  + ılı, “Tu , ra ve Pençeler ile Ferman ve Buyuruldulara Dâir”,  Belleten , C.V/17-18, Ankara 1995, s.111-112 vd: Uzunçar  + ılı’nın bir kısım devlet ricalinin mühürlerini inceledi , i makalesi için ayrıca bkz. " .Hakkı Uzunçar  + ılı, “Osmanlı Devleti Zamanında Kullanılmı +  Mühürler Hakkında Bir Tetkik”,  Belleten , C.IV/16, 1940, s.495-544. 10   " smail Hakkı Uzunçar  + ılı, Osmanlı Devletinin  #  lmiye Te  ! kilâtı , TTK Basımevi, 3. Baskı, Ankara 1988, s.204. 11  Farklı kullanım alanları olmasıyla birlikte tarihi kalkolitik dönemlere kadar uzanan mührün, bazı Osmanlı Padi + ahlarınınki de dahil olmak üzere " slam Devletlerinde kur  + un mühür olarak kullanılan örnekleri için bkz. Halil Edhem,  Müze-i Hümâyûn Kur   ! un Mühür Katalo  "  u , Mahmud Bey Matbaası, Konstantiniyye 1321. 12  Aydın-Keskin, agm, s.207. 13  Bkz. Halil Edhem, age . 14 M.Tayyib Gökbilgin, Osmanlı Paleografya ve Diplomatik  #  lmi , Enderun Kitabevi, " stanbul 1992, s.49; Mübahat Kütüko , lu, “Mühür”,  D  #   A , C.31, 2006, s.530. 15  Kütüko , lu, agm, s.530; . Hammer, Osmanlı Mühürleri , (Çev: Ümit Öztürk), Pera Yayınları, " stanbul 1999,s.78. 16  Gökbilgin, age , s. 50. 17  Kütüko , lu, “Mühür”, s. 531. 18  Kütüko , lu, age , s.87.    !"#$%&' )*+&,#$-*.*%/0 12324 50 6*4 7$8$ !&$4$8 9$3-0 12324 :;&&$%'#'  Journal of History Studies   !"& !"#$%& ( )**$& + ,"-&%.&/ 0123 isimlerinin kazınmadı , ı fakat üzerlerine çe + itli yazıların yer aldı , ı mühürler de kullanılmı + tır. 19  Mühür kullanmak XIX. yüzyılın ortalarına kadar keyfi bir uygulama olarak görülüyordu. Evraklara sahh   çekmenin bürokratik hantallı , a yol açması ve taklit edilebilmesi, bu alanda yeni bir düzenlemeyi zorunlu kılmı + tır. Bunun üzerine 1862’de eski usulden vazgeçilmi +  ve evrakta resmi mühür kullanımı zorunlu hale getirilmi + tir. Sadrazam Fuat Pa + a dönemindeki bu düzenleme neticesinde ilk olarak Fuat Pa + a’nın adı ve vazifesi yer alan bir mühür kazdırılmı +  ve resmi yazı + malarda kullanılmaya ba + lanmı + tır. 20  Böylece Osmanlı devlet adamlarının + ahsi mühürlerini (sadece ismin kazındı , ı mühürler) resmi evrakta kullanma teamülü genel olarak de , i + meye ba + lamı + tır. Osmanlı bürolarında ve makamlarında bu uygulamanın yaygınla + masıyla beraber mührün Osmanlı diplomatikasındaki yeri ve önemi artmı + tır. Devletin son yüzyılındaki bu gibi bürokratik ve diplomatik düzenlemeler, aynı zamanda mühür kullanımında birtakım de , i + iklikleri beraberinde getirmi + tir. Önceleri hiçbir izne tabi tutulmayan ve ki + inin salahiyetine bırakılan mühür kazdırma uygulaması, bazı devlet görevlileri için geçerlili , ini yitirmi + tir. Örne , in yeni ihdas edilen Muhtarlık te + kilatında kullanılan mühürler, Darphane’de kazdırılarak ilgili muhtara gönderilmeye ba + lanmı + tır. 21   2.   Mühürcülük Sanatı ve Hakkâkların XIX. Yüzyıl Ba " larına Kadarki Vaziyeti Osmanlı Devleti’nde mühür yapan ki + ilere hakkâk  22  denirdi ve bunlar genellikle  Kapalıçar   ! ı’  da bulunurdu. 23  Osmanlı esnaf te + kilatında yerini alan bu meslek erbabı, ilkin saraya hizmet eden bir hüviyete sahipti. Saray için hazırlanan kuyumculuk eserlerine de , erli ta + ları yontma ve yerle + tirmeden sorumlu olan ve atölyeleri Darphane-i Amire’nin içinde  bulunan bu hakkâklara, zamanla mühür kazıma i + i de devredildi. 24  Önceleri madenleri i + leyen hakkâk esnafını Evliya Çelebi, “ dükkânlarında akîk ve seylân ve yemeni ve pîrûze ve ye  ! im ta  ! ların hak ederek ubûr ederler  ” diye tavsif etmi + , mühür kazımaları hakkında herhangi bir  bilgi vermemi + tir. “Esnaf-ı mühür-kenân” olarak tanıttı , ı ve 5 dükkân ile 80 ki + iden müte + ekkil bir sınıfın vezirlere mühürler kazıdı , ını bildiren Evliya Çelebi, bunların yanı sıra 40 ki + iden olu + an ve 15 dükkâna sahip bir ba + ka esnaf sınıfının da gümü + ten mühürler yaptıklarını ifade etmi + tir. 25  Esnaf içinden bir ustanın i + ledi , i madenin cinsinin o sınıfın adına verildi , i, ahkâm defterlerinde (örne , in 1759 yılı defterinde) yer alan “bakırcı hakkâkı” 26  gibi tanımlamalardan anla + ılmaktadır. " lerleyen dönemlerde hakkâk denince mühür kazıma i + i ön  plana çıkmaya ba + lamı + tır ki bu durum, i + leme sanatının gerilemesine mukabil mühür kullanımının yaygınla + ması olarak dü + ünülebilir. Osmanlı döneminde mühürler altın, gümü + ,  bakır, pirinç, kur  + un ve ba + ka de , erli ta + lara kazınırdı. " nce bir i + çilik isteyen bu zanaat, mühürde yer alacak yazıyı tersten kazıyacak kadar iyi hattatlık becerisi gerektiriyordu. Dolayısıyla i + leme sanatında maharetli olan bir usta hat sanatında da aynı derecede uzmanla + mamı + sa mühür kazıyamazdı. Hakkâkların mühür kazıma mesle , ini elinde  bulundurmasına ra , men kendileriyle benzer i + ler yapan di , er meslek dallarıyla bu konuda 19  Bazı örnekler için bkz. Hammer, age , s.81-87. 20  Ali Akyıldız, Osmanlı Bürokrasisi ve Modernle  ! me , " leti + im Yayınları, " stanbul 2009, s.112-113; Kütüko , lu, age , s.89-90. 21  Akyıldız, age , s.76. 22  Hakkâk kelimesi, kazımak, oymak anlamında Arapça hâk fiilinden türetilmi + tir. Bkz. Mehmet Zeki Pakalın, Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlü  "  ü , C.I, Milli E , itim Basımevi, " stanbul 1971, s.706. 23  BOA (Ba +  bakanlık Osmanlı Ar  + ivi),  Meclis-i Vâlâ Evrâkı (BOA. MVL.) , 459/79. 24  Pelin (Filiz) Bozcu, Osmanlı Sarayında Sanatçı ve Zanaatçi Te  ! kilatı Ehl-i Hiref  , (T.C. Kültür Bakanlı , ı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlü , ü Yayımlanmamı +  Uzmanlık Tezi), " stanbul 2010, s.34. 25    Evliya Çelebi Seyahatnâmesi  C.1, 1. Kitap, Hz.: Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Da , lı, Yapı Kredi Yayınları, " stanbul 2011, s.312. 26    #   stanbul Esnaf Tarihi , C.I, Haz.: Ahmet Tabako , lu, Ahmet Kal’a, Salih Aynural, " smail Kara, " stanbul 1997, s.240.   1< =$"*% >?@:A9ABCD!ECF  Journal of History Studies   !"' !"#$%& ( )**$& + ,"-&%.&/ 0123 ihtilafa dü + tükleri vakidir. Zira mesle , in hattatlık gibi di , er inceliklerini ö , renen ustalar, mühür kullanımının yaygınla + ması ile birlikte mühür imal etmeye çalı + mı + tır. Örne , in Zerni + ancılar olarak bilinen ve altın gibi de , erli madenleri kakma i + iyle i + tigal olan 27  esnafın da mühür kazıma i + ine meyilli olması her iki meslek dalı arasında probleme neden olmu + , konu Padi + ah’a kadar ula + mı + tı. 28  Tarihsel süreç içerisinde sayısında de , i + kenlik gözlemlenen hakkâk esnafı 16. yüzyılda 28 usta ve 27 + akirdan ile o zamana kadarki en kalabalık dönemini yakalamı + tır. 29  Bu geli + imde Sultan I. Selim’in do , u seferleri etkili olmu + tur; içlerinde çok sayıda hakkâkın yer aldı , ı zanaatkârlar Tebriz ve çevresinden " stanbul’a gelmi + tir. 30  Bu geli + melerin ardından 1600’lü yıllarda en iyi dönemini ya + ayan mühürcülük sanatı, narh konulan dallardan biri haline gelmi + tir. 31  Fakat bu durum 1700’lü yıllarda de , i + mi + , esnaf sayısında hayli bir dü + ü +  ya + anmı + tır. Dönemin maa +  defterine yansıdı , ı kadarıyla saraya ba , lı olarak çalı + an 3 hakkâk bulunmaktaydı. 32  19. yüzyılın ba + larında ise hakkâk sayısında yeniden  bir artı +  oldu , u görülmektedir ki 1810’lu yıllarda 20’nin üzerinde ruhsatlı ve kefilli hakkâk  bulunmaktaydı. 33  Hakkâk sayısının durumu ilerleyen yıllarda çok bir de , i + iklik geçirmemi + tir, öyle ki 1873 yılında resmi olarak hizmet veren 15 hakkâk mevcuttu. 34  Mühür kazıma i + inin hangi esnaf sınıfının salahiyetinde olaca , ı meselesi, 19. yüzyılın  ba + larında dahi bir sorun olu + turmaktaydı. Nitekim bu dönemde hakkâk esnafının sanat dalları arasında yer alan bu i + le di , er esnaf birimlerinin de me + gul olmaya ba + laması neticesinde taraflar mahkemelik olmu + tur. ! öyle ki hakkâk esnafı, bir kethüda, bir yi , itba + ı, bir de hakkâkba + ı ya da serhakkâk ile ustalardan olu + an bir sınıftan müte + ekkildi. Sonradan bu te + kilata ta +  ve de , erli madenleri alıp + ekle sokan ve üzerine altın i + leme yapan 20 Ermeni ustadan olu + an bir zerni + ancı sınıfı dâhil edilmi + ti. Bu birimin hakkâklara dâhil edilmesinin  ba + lıca nedeni ise hakkâkların mühür kazıyaca , ı madenin ön hazırlık sürecinin bu birim tarafından tamamlanmasıydı. Ancak 21 ki + iden olu + an ve çubuk imamesi i + leyip etek üzerine altın i + leme yapan Ermeni ustalar ile de , erli ta + ları ve madenleri delip i + leme i + i yapan endamcı 26 ki + iden olu + an Yahudi zanaatkârlar da i +  alanlarını geni + letmek, hakkâkların yaptı , ı i + leri yapıp onların tezgâhlarına sahip olmak için ba + vuruda bulunmu + turlar. Ermeni ve Yahudi ustaların bu hakkı 26 Ocak 1813 (23 Muharrem 1228) tarihinde çıkan bir ferman ile elde etmeleri, hakkâk esnafını haliyle rahatsız etmi + tir. Çünkü kendileriyle aynı haklara sahip olan bu Ermeni ve Yahudi ustalar nedeniyle hem gelirlerini dü + ürece , inden hem de bu tezgâhlarda sahte mühür kazınaca , ından endi + e duymaktaydılar. Bu sebeple Hakkâk esnafı, ancak kefil gösterilerek hakkâklı , a dâhil olunabilen bu yeni ustalara kefil dahi olmamı + lardır. 27  Bozcu, age , s.36. 28  BOA, Cevdet  #  ktisad (BOA. C.  #   KTS.) , 25/1227, 15 Mayıs 1818 (1233.B.9). 29  Bozcu, age , s.35. 30  BOA, Topkapı Sarayı Müzesi Ar   ! ivi (TS.MA.): Defter (d.)  9784; " ran’da hakkâklık ileri seviyede bir sanat dalıydı. Osmanlı mühürlerinin Fars mühürlerine nazaran büyüklük, çe + itlilik ve i + çilik bakımından daha geli + mi +  oldu , una i + aret eden Hammer, özellikle " sfahan bölgesinde " stanbul’dakilerden daha kaliteli hakkâklar oldu , unu ifade etmektedir. Bkz. Hammer, age,  s.21-22. 31   "  brahim Kemal Baybura, “Osmanlılarda Mühür”, Topkapı Saray Müzesi Yıllık II  , " stanbul 1987, s.70. 32  Bozcu, age,  s.35. 33  Hakkâk sınıfı + u ki + ilerden olu + maktaydı: Hakkâk Kethüdası: Abdullah, Serhakkâk: Ahmed Rahmi, vekili sıfatıyla Mustafa " zzet, Hakkâk Yi , itba + ısı Mustafa efendiler ile ustalardan; Mehmed Emin, ! akir efendi ile çıra , ı "  brahim Edhem, Hafız Ahmed Re + id, Osman, Hafız Ahmed, Ahmed, Mehmed Halife, Salih Kamin?, Mehmed Tahir, Numan, Salih, Mehmed Salih, Mehmed ! akir, Mehmed Arif ile karde + i Abdülkadir, Mehmed, Ahmed, Mehmed ! akir " zzi, Zaim Mehmed Emin, Hafız Mehmed, Mehmed Esat, Mustafa, Mehmed Feti. BOA  , C.  #   KTS  , 25/1227. 34  BOA, $  ûrâ-yı Devlet (  $   D) , 2864/13. " simleri + öyledir: Ali Rıza, Mehmed Said, Hüseyin, Mehmed ! akir, Mehmed Sırrı, Hüseyin Hüsnü, Azmi, Abdülhalim, " smet, Hafız Resmi, Abdülkadir, ?, Mehmed Nazif, Aziz Mahmud ve Sami; Bazı ün yapmı +  hakkalar için bkz. Mithat Serto , lu, “Kaybolan Bir Türk Sanatı Mühürcülük”,  Resimli Tarih  Mecmuası , C.VII/12, " stanbul 1956, s.741-745.
Related Documents
View more...
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks
SAVE OUR EARTH

We need your sign to support Project to invent "SMART AND CONTROLLABLE REFLECTIVE BALLOONS" to cover the Sun and Save Our Earth.

More details...

Sign Now!

We are very appreciated for your Prompt Action!

x