Computers & Electronics

12 pages
165 views

A. Hanusz, Istota domniemania faktycznego w postępowaniu podatkowym, Przegląd Sądowy 2011, nr 3.

of 12
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Share
Description
Centralnym zagadnieniem domniemania faktycznego jest związek pomiędzy pośrednim faktem dowodowym a faktem domniemanym, który stanowi o jego istocie. Dla skutecznego przeprowadzenia domniemania faktycznego związek między pośrednimi faktami dowodowymi
Transcript
  20 Prze gląd Są do wy, marzec 2011 1 Domniemania faktyczne występują na porządku dziennym zarówno w postępowaniu karnym, jak i in-nych postępowania prawnych, zob. A. Gaberle,  Dowody w sądowym postępowaniu karnym , Kraków 2007, s. 31 i n. Na domniemania faktyczne, z których można wyciągnąć wniosek o prawdziwości poszukiwanego faktu na podstawie zdarzeń i zjawisk, które nie wymagają udowodniania w postępowaniu karnym, wskazuje M. Cieślak,  Zagadnienia dowodowe w procesie karnym , t. 1, Warszawa 1955, s. 54. Z kolei na potrzebę sięga-nia do konstrukcji domniemań faktycznych w postępowaniu cywilnym wskazuje między innymi B. Janiszewska,  Dowodzenie winy w procesach lekarskich , „Przegląd Sądowy” 2001, nr 11  –  12, s. 187 i n. 2 O warunkach, jakie muszą spełniać pośrednie fakty dowodowe składające się na podstawę domnie-mania faktycznego, zob. A. Hanusz, w:  Źródło domniemania faktycznego w postępowaniu podatkowym a orzecznictwo sądów administracyjnych , „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2010, nr 5  –  6, s. 143 i n. 1. Problematyka dowodowa w postępo-waniu administracyjnym, a zwłaszcza w postępowaniu podatkowym, staje coraz  bardziej widoczna w obszarze stosowania  prawa. Jej rola jest jednak różnie postrze-gana, zależnie od rodzaju stosowanych in-stytucji dowodowych i reguł postępowa-nia. Przykładem tego jest incydentalne wykorzystywanie w postępowaniu podat-kowym domniemania faktycznego jako metody rekonstrukcji rzeczywistego stanu sprawy. Organy podatkowe bowiem nie dostrzegają w pełni ich zalet praktycz-nych. Problematyka omawiająca domnie-mania faktyczne jest również dość rzadko  podnoszona w piśmiennictwie. Z tych po-wodów zagadnienie ustalania stanu fak-tycznego w drodze domniemania faktycz-nego jest wyjątkowo przedmiotem postę- powania sądowego w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji pu- blicznej 1 . Tymczasem domniemanie fak-tyczne powinno upraszczać i przyspieszać  postępowanie, a nade wszystko pomóc w ustaleniu faktów mających wpływ na rozstrzygnięcie o przedmiocie postępowa-nia lub prawidłowości procedowania, gdy inne sposoby są nieskuteczne lub niemoż-liwe do zastosowania. Aby jednak w pełni ocenić użytecz-ność domniemania faktycznego w postę- powaniu podatkowym, należy skonfron-tować praktykę jego stosowania z teorią  postępowania dowodowego. Powinna ona dawać wsparcie dla działań praktycz-nych, te z kolei powinny weryfikować teorię, pomagając w jej dalszym rozwoju. Jednocześnie rolę domniemań faktycz-nych w postępowaniu podatkowym trzeba rozpatrywać, mając na uwadze kilka podstawowych zagadnień. Należy do nich zaliczyć źródło, a więc podstawę faktyczną domniemania, relacje pomię-dzy pośrednim faktem dowodowym a faktem domniemanym oraz sposób wzruszenia domniemania faktycznego 2 . Antoni Hanusz Istota domniemania faktycznego w postępowaniu podatkowym  Istota domniemania faktycznego w postępowaniu podatkowym 21 Przegląd Sądowy, marzec 2011 3 Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej jako ord.pod. 4 Z treści art. 5 k.p.k. formułującego zasadę domniemania niewinności wywodzi się, że w drodze do-mniemania nie można ustalić znamion przestępstwa, gdyż te muszą zostać udowodnione. Centralnym zagadnieniem domniemania faktycznego jest związek pomiędzy po-średnim faktem dowodowym a faktem domniemanym, który stanowi o jego istocie. Dla skutecznego przeprowadze-nia domniemania faktycznego związek między pośrednimi faktami dowodo-wymi a faktami domniemanymi powi-nien odpowiadać pewnym właściwo-ściom. Celowe zatem jest ich uchwycenie i zwrócenie uwagi na rolę, jaką odgry-wają w skutecznym przeprowadzaniu do-mniemań faktycznych. Natomiast znajo-mość tej problematyki może skłaniać do szerszego stosowania domniemań fak-tycznych w postępowaniu podatkowym. Ustalanie stanu faktycznego w drodze domniemania może więc być przedmio-tem sądowoadministracyjnej kontroli  przestrzegania prawa. Przydatne do tego mogą być określone wzorce postępowa-nia, którymi powinny kierować się or-gany podatkowe, dokonując rekonstrukcji stanu faktycznego za pomocą domniema-nia faktycznego. 2.  Organy podatkowe muszą podejmo-wać wszelkie niezbędne czynności ma- jące na celu ustalenie faktów istotnych dla rozstrzygnięcia w przedmiocie sprawy lub prawidłowości procedowania. Ustalenie faktów istotnych jest bowiem konieczne do tego, aby materiał dowo-dowy zebrany w toku postępowania można było właściwie rozpatrzyć. Nato-miast kompletny materiał dowodowy stwarza warunki, w których organ podat-kowy może powziąć przekonanie o praw-dziwości zaistniałych zdarzeń prawo-twórczych, stanowiących podstawę fak-tyczną rozstrzygnięcia podatkowego. Obowiązek dowodzenia spoczywa niepodzielnie na organach podatkowych i wynika wprost z przepisów art. 122 oraz art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej 3 . Polega on na poszukiwaniu, gromadze-niu oraz wprowadzaniu i ocenianiu róż-nego rodzaju dowodów w celu ustalenia faktów istotnych dla danego postępowa-nia. W dążeniu do dokładnego wyjaśnie-nia stanu faktycznego organy podatkowe, zgodnie z art. 191 ord.pod., nie są skrę- powane określonym sposobem dowodze-nia. Przepis ten, formułując zasadę swo- bodnej oceny dowodów, stanowi, że o tym, czy dana okoliczność została udo-wodniona czy też nie, decyduje organ po-datkowy wyłącznie na podstawie zebra-nego przez siebie materiału dowodowego zgodnie z własnym przekonaniem, nie kierując się normatywnie określonymi wzorcami oceny dowodów. Obowiązek dowodzenia rozciąga się  przede wszystkim na poszukiwanie bez- pośrednich faktów dowodowych, które mają służyć przeprowadzaniu wniosko-wania o faktach istotnych dla załatwienia sprawy. Przepisy prawa podatkowego, w przeciwieństwie do postępowania kar-nego, nie wprowadzają obowiązku usta-lenia określonych zdarzeń wyłącznie w drodze udowodnienia 4 . Gdy brak zatem bezpośrednich faktów dowodo-wych pozwalających na rozstrzygnięcie o przedmiocie postępowania lub prawi-dłowości procedowania, obowiązek do-wodzenia rozciąga się także na poszuki-  Antoni Hanusz 22 Prze gląd Są do wy, marzec 2011 5 Przepis art. 180 ord.pod. stanowi, że za dowód w postępowaniu podatkowym należy dopuścić wszystko, co może się przyczynić do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Granicą dopusz-czalności dowodów jest zatem jedynie ich zgodność z przepisami prawa. 6 Ogólnie mówiąc, w rozumowaniu dedukcyjnym przesłanki są zawsze racją logiczną wniosku. Zob. T. Kwiatkowski,  Logika ogólna , Lublin 1992, s. 188. wanie pośrednich faktów dowodowych. W takim przypadku organ podatkowy, kierując się ogólną prawidłowością, że  jakiekolwiek zdarzenie nie przemija bez śladu i pozostawia po sobie określone na-stępstwa, powinien dążyć do ustalenia stanu faktycznego również w sposób bez-dowodowy. Dopuszczalność takiego działania wynika z treści przepisów art. 122, 187 § 1 oraz art. 191 ord.pod.  Natomiast treść oraz granicę dopuszczal-ności dowodów służących zbudowaniu domniemania faktycznego wyznacza norma art. 180 ord.pod. 5 . Prawo podatkowe przewiduje więc w ramach obowiązku dowodzenia oraz swobodnej oceny dowodów bezdowo-dowy tryb ustalania stanu faktycznego, tym bardziej że jest on powszechnie  przyjęty poza obszarem regulacji praw-nych. Wobec braku dowodów bezpośred-nich celowe i uzasadnione jest zatem po-szukiwanie i gromadzenie dowodów po-średnich pozwalających stwierdzić istnienie pośrednich faktów dowodo-wych, dzięki którym w drodze domnie-mania można ustalić fakty istotne. Posłu-gując się domniemaniem faktycznym, organ podatkowy obowiązany jest więc odnaleźć fakt lub zespół pośrednich fak-tów dowodowych, który jest niezbędny do ustalenia faktu istotnego. Pośrednie fakty dowodowe składające się na pod-stawę faktyczną domniemania muszą być  jednak na tyle wystarczające, aby można  było wysnuć z nich prawdziwe i kom- pletne wnioski prowadzące do faktów domniemanych pozwalających na roz-strzygnięcie o przedmiocie postępowania lub prawidłowości procedowania. 3.  Domniemanie faktyczne jest me-todą ustalania faktów polegającą na ro-zumowaniu dedukcyjnym. Zmierza ono do wyprowadzenia twierdzeń o istnieniu faktów poszukiwanych z twierdzeń o faktach uznanych wcześniej za praw-dziwe 6 . Celem domniemania zatem jest uznanie poszukiwanego faktu za istnie- jący bez potrzeby przeprowadzenia w tym zakresie postępowania dowodo-wego. W przypadku braku bezpośred-nich faktów dowodowych umożliwia ono dokonanie niezbędnych ustaleń faktycz-nych. Dzięki dedukcji, za pomocą zgromadzonych pośrednich faktów do-wodowych, skraca się także i upraszcza rekonstrukcję faktów istotnych dla roz-strzygnięcia sprawy. Przeprowadzanie domniemania fak-tycznego nie jest uregulowane przepi-sami prawa. Na skutki prawne, jakie wy-wołuje ten sposób rekonstruowania zda-rzeń prawnych, nie wskazuje więc żadna norma prawa podatkowego. Aby jednak w drodze domniemania można było uznać istnienie danego zdarzenia za  prawdziwe, towarzyszące mu rozumowa-nie powinno uwzględniać wzajemne re-lacje między zgromadzonym w danej sprawie pośrednim faktem dowodowym a faktem domniemanym. Wynika to stąd, że każde zdarzenie, jak stwierdzono wcześniej, nie przemija bez śladu i pozo-stawia po sobie określone następstwa. Relacje między zaistniałym faktem po-średnim a następstwem tego faktu spro-  Istota domniemania faktycznego w postępowaniu podatkowym 23 Przegląd Sądowy, marzec 2011 7 Dz.U. Nr 144, poz. 930 ze zm. wadzają się więc do związku łączącego ze sobą ten fakt dowodowy z faktem do-mniemanym. Istnienie związku pomiędzy pośrednim faktem dowodowym a faktem domniema-nym, czyli poprzednikiem i następnikiem domniemania, stanowi element struktu-ralny stanowiący istotę każdego domnie-mania faktycznego. W celu skutecznego  przeprowadzenia domniemania związek taki powinien spełniać jednak określone warunki konieczne do tego, aby uznać fakt domniemany za prawdziwy. Przed-miotem rozumowania zmierzającego do ustalenia faktu domniemanego należy za-tem objąć badanie związków między zda-niami twierdzącymi o pośrednim fakcie dowodowym i fakcie domniemanym oraz  poszukiwanie właściwości, jakie powinny im towarzyszyć. Relacje między pośrednim faktem do-wodowym tworzącym podstawę domnie-mania oraz faktem domniemanym uwi-doczniają się przede wszystkim wtedy, gdy określone zdarzenia zestawi się ze sobą w procesie rozumowania, którego celem jest wyjaśnienie kolejności po-szczególnych zdarzeń. Biorąc jako przy-kład proces rozumowania mający na celu zestawienie poszczególnych zdarzeń, na-leży stwierdzić, że przyczynowo uzasad-nionym następstwem złożenia przez po-datnika pisma w urzędzie skarbowym  jest możliwość zapoznania się z treścią zawartego tam oświadczenia woli oraz rozpatrzenie wniosku o wyborze formy opodatkowania w podatku dochodowym od osób fizycznych. Rozpatrzenie pisem-nego oświadczenia o wyborze opodatko-wania w formie ryczałtu ewidencjonowa-nego musi więc być poprzedzone złoże-niem go w urzędzie skarbowym. Aby zatem uznać w drodze domniemania fak-tycznego, że organowi podatkowemu znana była treść wniosku, należy ustalić fakt złożenia do urzędu skarbowego pi-semnego oświadczenia o wyborze formy opodatkowania w terminie umożliwiają-cym jego rozpatrzenie i wydanie decyzji. W wypadku więc nierozpoznania przez organ podatkowy wniosku o zastosowa-nie opodatkowania w formie ryczałtu od  przychodów ewidencjonowanych z po-wodu nieznajomości jego treści, należy ustalić, czy złożenie pisma zawierającego oświadczenie o wyborze opodatkowania  poprzedzało ustawowy termin do doko-nania czynności związanych z załatwie-niem tej sprawy. Zachowanie właściwej kolejności po-szczególnych czynności wskazuje na związek faktu domniemanego z pośred-nim faktem dowodowym, to jest rozpa-trzeniem przez organ podatkowy pisma określonej treści oraz jego złożeniem  przez podatnika w urzędzie skarbowym. Jeżeli zatem, zgodnie z art. 9 ust. 1 zda-nie pierwsze ustawy z 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku do-chodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne 7 , podat-nik złożył właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego do dnia 20 stycznia roku podatkowego wniosek o zastosowa-nie opodatkowania w formie ryczałtu ewidencjonowanego za dany rok podat-kowy, a rozpoczynający działalność w trakcie roku podatkowego uczynił to  przed rozpoczęciem tej działalności, wówczas należy stwierdzić, że fakty te wzajemnie oddziałują na siebie. Stosunek zachodzący pomiędzy złożeniem przez  Antoni Hanusz 24 Prze gląd Są do wy, marzec 2011  8 Tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654 ze zm.  9  Na empiryczną zasadność jako cechę ustalania stanu faktycznego za pomocą domniemania faktycz-nego wskazuje wyrok SN z 11 czerwca 1981 r., I KR 78/81 (OSNPG 1983, nr 2, poz. 22). 10 Dz.U. Nr 54, poz. 535 ze zm.  podatnika pisma w urzędzie skarbowym a domniemanym skutkiem tej czynności, to jest zapoznaniem się z treścią zawar-tego tam oświadczenia woli oraz rozpa-trzeniem wniosku o wyborze formy opo-datkowania, każe bowiem przyjąć, że wniosek został rozpatrzony. Istota prze- prowadzonego w ten sposób domniema-nia skłania zatem do uznania faktu do-mniemanego za prawdziwy, a więc zapo-znania się z treścią oświadczenia woli oraz rozpatrzenia wniosku o wyborze formy opodatkowania. Z kolei przyczynowo uzasadnionym następstwem kapitalizacji lub zapłaty od-setek od zaciągniętych kredytów i poży-czek jest możliwość zaliczenia ich do kosztów uzyskania przychodów. Odsetki te, zgodnie z art. 15 ust. 1, art. 16 ust. 1  pkt 10 lit. a i pkt 11 ustawy z 15 lutego 1992 r o podatku dochodowym od osób  prawnych 8 , mogą zostać zaliczone przez kredytobiorcę lub pożyczkobiorcę do kosztów uzyskania przychodów dopiero w momencie faktycznej zapłaty lub kapi-talizacji. Kapitalizacja odsetek stanowi  po stronie kredytobiorcy lub pożyczko- biorcy operację finansową polegającą na  powiększeniu kapitału pożyczki lub kre-dytu o wartość przypadających pożycz-kodawcy odsetek przez doliczenie ich do kwoty głównej zobowiązania, czyli długu. Zaliczenie skapitalizowanych lub zapłaconych odsetek do kosztów uzyska-nia przychodów musi być zatem poprze-dzone udzieleniem kredytu lub pożyczki. Zachowanie właściwej kolejności zdarzeń  prawnych oznacza w tym wypadku, że zawarcie umowy kredytu lub pożyczki  poprzedza kapitalizację odsetek oraz ich doliczenie do kwoty głównej bądź ich za- płatę kredytodawcy lub pożyczkodawcy.  Natomiast brak wynikania, czyli ist-nienia obiektywnego stosunku pomiędzy  poszczególnymi zdarzeniami, który łą-czyłby je ze sobą w ten sposób, że po-średni fakt dowodowy jest źródłem faktu domniemanego, ma miejsce, gdy okolicz-ności sprawy świadczą o doręczeniu po-datnikowi faktury VAT-7 przed datą jej wystawienia, którą umieszczono na fak-turze. Fakt więc wystawienia faktury  przez kontrahenta oraz doręczenia jej po-datnikowi nie oddziaływają na siebie wzajemnie, ponieważ są to zdarzenia oderwane od siebie. Prowadzi to w dal-szej kolejności do uznania za niepraw-dziwe zdarzenie wskazujące, że podatni-kowi doręczono fakturę VAT-7 przed datą jej wystawienia. Również pozba-wione sensu i empirycznie nieuzasad-nione byłoby także przyjęcie w drodze domniemania, że wystawiona przez sprzedawcę faktura została podatnikowi doręczona przed datą jej wystawienia 9 . Prawidłowo sporządzona faktura musi  bowiem dokumentować rzeczywiste zda-rzenia gospodarcze. Warto zwrócić uwagę, że brak związku  pomiędzy faktem wystawieniem faktury a doręczeniem jej podatnikowi wywołuje również skutki materialnoprawne. Z tre-ści art. 86 ust. 10 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług 10   wynika bowiem, że prawo do odliczenia kwoty podatku należnego o kwotę po-datku naliczonego nie może poprzedzać momentu powstania obowiązku podatko-
Related Documents
View more...
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks
SAVE OUR EARTH

We need your sign to support Project to invent "SMART AND CONTROLLABLE REFLECTIVE BALLOONS" to cover the Sun and Save Our Earth.

More details...

Sign Now!

We are very appreciated for your Prompt Action!

x