Music & Video

9 pages
497 views

DERİN ÇEKME KALIPLARINDA MATRİS-ZIMBA RADYÜSÜ VE ÇEKME ORANININ ET KALINLIĞI ÜZERİNDEKİ ETKİSİ Cebeli ÖZEK ve Muhammet BAL THE EFFECT OF DIE/PUNCH RADIUS AND DRAWING RATIO ON THE WALL THICKNESS IN DEEP DRAWING DIES

Please download to get full document.

View again

of 9
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Share
Description
ÖZET Derin çekme, sac metal şekillendirmede kullanılan en önemli yöntemlerden biridir. Bu yöntemde optimum parça üretimi, kalıp ve zımba profil radyüsü, parça şekli ve malzemenin şekillendirilebilirliği gibi işlem parametrelerine bağlıdır. Özellikle
Transcript
  Gazi Üniv. Müh. Mim. Fak. Der. J. Fac. Eng. Arch. Gazi Univ. Cilt 24, No 1, 33-41, 2009 Vol 24, No 1, 33-41, 2009 DER  İ N ÇEKME KALIPLARINDA MATR  İ S-ZIMBA RADYÜSÜ VE ÇEKME ORANININ ET KALINLI Ğ I ÜZER  İ NDEK İ  ETK İ S İ   Cebeli ÖZEK ve Muhammet BAL Makine E ğ itimi Bölümü, Teknik E ğ itim Fakültesi, F õ rat Üniversitesi, 23119, Elaz õ ğ   cozek@firat.edu.tr, mbal@firat.edu.tr  (Geli ş /Received: 02.01.2008 ; Kabul/Accepted: 03.12.2008) ÖZET Derin çekme, sac metal ş ekillendirmede kullan õ lan en önemli yöntemlerden biridir. Bu yöntemde optimum parça üretimi, kal õ  p ve z õ mba profil radyüsü, parça ş ekli ve malzemenin ş ekillendirilebilirli ğ i gibi i ş lem parametrelerine  ba ğ l õ d õ r. Özellikle parça ş ekli, ş ekillendirilebilirli ğ i do ğ rudan etkiledi ğ i için çok önemlidir. Bu çal õ ş ma, DKP 37 sac õ  kullan õ larak kal õ  p ve z õ mban õ n radyüs de ğ i ş imlerinin, limit çekme oran õ n õ n, bask  õ  plakas õ  ve kal õ  p aç õ lar  õ n õ n et kal õ nl õ ğ õ  üzerindeki etkisini belirlemek için yap õ lm õ ş t õ r. Bask  õ  plakas õ  yüzeylerine α =2.5°, α =7.5°, α =12.5°, α =15° aç õ lar, kal õ  p ve z õ mba kö ş elerine R=10, R=8, R=6, R=4 mm radyüsler verilmi ş tir. Z õ mba çap õ  30, matris çap õ  32.3 ve kal õ  p bo ş lu ğ u 1.15 mm dir. Kal õ  p ve parça aras õ ndaki sürtünmeyi azaltmak için Shell Tellus 68 ya ğ  kullan õ lm õ ş t õ r. Et kal õ nl õ ğ õ n õ n ölçümü kap üzerinde alt õ  farkl õ  bölgeden yap õ lm õ ş t õ r. Çal õ ş mada limit çekme oran õ  ( β ),  bask  õ  plakas õ  aç õ s õ  ( α ), kal õ  p ve z õ mba radyüsünün artmas õ yla et kal õ nl õ ğ õ n õ n azald õ ğ õ  görülmü ş tür. Anahtar Kelimeler: Derin çekme, limit çekme oran õ , bask  õ  plakas õ  kuvveti, et kal õ nl õ ğ õ . THE EFFECT OF DIE/PUNCH RADIUS AND DRAWING RATIO ON THE WALL THICKNESS IN DEEP DRAWING DIES ABSTRACT Deep drawing is one of the most important methods used to form sheet materials. The production of optimal  products in this process is dependent on the process variables such as blank shapes, profile radius of punch and die, and formability of materials. A specially, the blank shape is very important since it controls the formability directly. This study presents an attempt to determine the effect of various radiuses of die and punch, limit drawing ratio and die/blank holder angles on the wall thickness using DIN EN10130-91 sheet material. The die/blank holder profile with angles of α =2.5°, α =7.5°, α =12.5°, α =15° and die/punch profile with radiuses for R=10, R=8, R=6, R=4 mm. The punch have diameter of 30 mm and the die have a diameter of 32.3 mm, which gives 1.15 mm of clearance. Shell Tellus 68 oil was used between the die and the blank to reduce frictional resistance. The wall thickness was measured on six different zones of the cup. The experiments show that the wall thickness decreased with increasing limit drawing ratio ( β ), die/blank holder angles ( α ) and die-punch radius (R). Keywords:  Deep drawing, limit drawing ratio, blank holder force, wall thickness. 1. G İ R  İŞ  (INTRODUCTION) Saç metal ş ekillendirme tekni ğ inde parçalar ya do ğ rudan ya da biçimlendirilip kesilmektedir. Derin çekme ile ş ekillendirilen parçalar  õ n kalitesi, kal õ  p  bo ş lu ğ u içine çekilen metalin miktar  õ  ile ölçülmektedir. Gotoh ve arkada ş lar  õ  yapm õ ş  olduklar  õ  çal õ ş mada, 0.2~1 mm kal õ nl õ ğ õ ndaki alüminyum, bak  õ r, pirinç, yumu ş ak çelik, paslanmaz çelik gibi çe ş itli saclar  õ n derin çekilmesinde kal õ  p radyüsünün etkisini ara ş t õ rm õ ş lard õ r. Matris radyüsü küçüldükçe çekme derinli ğ inin artt õ ğ õ n õ  tespit etmi ş lerdir [1]. Colgan, ve Monaghan, z õ mba ve kal õ  p radyüsü, z õ mba h õ z õ , bask  õ   plakas õ  kuvveti ve çekilen malzemenin sürtünme katsay õ s õ  gibi çe ş itli parametrelerin derin çekmeye etkilerini ara ş t õ rm õ ş lard õ r. Yapt õ klar  õ  çal õ ş mada derin çekmede z õ mba ve kal õ  p radyüsünün bask  õ  plakas õ  kuvvetinden daha etkili oldu ğ u, kal õ  p radyüsü  C. Özek ve M. Bal Derin Çekme Kal õ  plar  õ nda Matris-Z õ mba Radyüsü ve Çekme Oran õ n õ n Et Kal õ nl õ ğ õ  Üzerindeki Etkisi 34 Gazi Üniv. Müh. Mim. Fak. Der. Cilt 24, No 1, 2009 küçüldükçe sac õ  deformasyona u ğ ratmak için gerekli olan z õ mba kuvvetinin de azald õ ğ õ n õ  tespit etmi ş lerdir [2]. Dejmal ve arkada ş lar  õ  yapt õ klar  õ  çal õ ş malarda, derin çekme oran õ n õ  art õ rabilmek için en dü ş ük çekme kuvvetini gerektiren optimum bir kal õ  p radyüsü ara ş t õ rm õ ş lard õ r [3]. Park ve arkada ş lar  õ , ilk sac ş eklinin derin çekmeye etkisini ve derin çekme esnas õ nda z õ mba kuvveti de ğ i ş imini ara ş t õ rm õ ş lard õ r. Çekme derinli ğ inin %80’ine ula ş õ ld õ ğ õ nda z õ mba kuvvetinin maksimum oldu ğ u tespit edilmi ş tir [4]. Kampus ve Balic, lazer ve MIG kaynakl õ  saclar  õ n  bask  õ  plakas õ  kullan õ lmadan derin çekilebilirli ğ ini ara ş t õ rm õ ş lard õ r [5]. Marumo ve arkada ş lar  õ , ala ş õ ml õ  alüminyumdan yap õ lm õ ş  ara malzemelerin paslanmaz çeliklerin derin çekilebilirli ğ i üzerindeki etkisini ara ş t õ rm õ ş lard õ r. Bu ara malzemelerin çekme oran õ n õ  art õ rd õ ğ õ n õ  tespit etmi ş lerdir  [6]. Sato ve arkada ş lar  õ , eksenel simetrik olmayan parçalar  õ n çekilmesinde çok eksenli yüklemenin çekme oran õ  üzerindeki etkilerini ara ş t õ rm õ ş lard õ r. Çok eksenli yükleme ile çekme oran õ n õ n %55 artt õ ğ õ n õ  tespit etmi ş lerdir [7]. Zhang ve arkada ş lar  õ , yumu ş ak çeliklerin hidromekanik derin çekilmesini deneysel ve say õ sal olarak ara ş t õ rm õ ş lar, kaplar  õ n ş ekil ve kal õ nl õ k de ğ i ş imleri belirlenip anizotropinin etkisini incelemi ş lerdir. Hidrolik bas õ nç kullan õ larak yumu ş ak çeliklerin çekme oran õ  2.5’e kadar ç õ kar  õ lm õ ş t õ r [8]. Zhang ve Li, derin çekme i ş leminde matris radyüsü ve sac kal õ nl õ ğ õ n õ n kulaklanma olu ş umu üzerindeki etkisini ara ş t õ rm õ ş lard õ r. Kulaklanman õ n, matris radyüsü ile sac kal õ nl õ ğ õ  aras õ ndaki orana ba ğ l õ  oldu ğ u, bu oran art õ kça kulaklanman õ n da artt õ ğ õ  tespit edilmi ş tir [9]. Mellor ve Sebai, derin çekme i ş lemlerinde z õ mba kuvvetinden dolay õ  yüksek sürtünme art õ ş õ n õ n birim radyal kuvveti art õ rd õ ğ õ n õ  ara ş t õ rm õ ş lard õ r [10]. Wilson ve arkada ş lar  õ , alüminyum saclar  õ n derin çekilmesinde çekilen parça çevresinde kulaklanma özellikleri ile ilgili teorik ve deneysel ara ş t õ rmalar yapm õ ş lard õ r. Yap õ lan çal õ ş malarda ya ğ laman õ n derin çekme i ş lemi üzerinde önemli bir etkisinin oldu ğ unu göstermi ş lerdir [11,12]. Woo taraf  õ ndan yap õ lan çal õ ş -mada, bask  õ  plakas õ  kuvveti da ğ õ l õ m õ n õ n normal çekme i ş leminde gerilme y õ ğ õ lmas õ na neden oldu ğ u,  bundan dolay õ  bask  õ  plakas õ  kuvveti ve sürtünmenin z õ mba kuvveti üzerinde etkisinin az oldu ğ unu göstermi ş tir [13, 14]. Sava ş  ve Seçgin yapm õ ş  olduklar  õ  çal õ ş mada, matris ve bask  õ  plakas õ  aç õ s õ n õ n çekme oran õ  üzerindeki etkilerini ara ş t õ rm õ ş lar, matris ve bask  õ  plakas õ  aç õ s õ  art õ kça çekme oran õ n õ n da art õ ğ õ n õ  göstermi ş lerdir [15]. Gavas ve İ zciler yapm õ ş  olduklar  õ  çal õ ş mada, kare kesitli kaplar  õ n derin çekilmesinde kal õ  p ve z õ mba aras õ ndaki bo ş lu ğ un çekme oran õ  üzerinde etkili oldu ğ unu, z õ mba h õ z õ  ve kullan õ lan ak  õ ş kan õ n çekme oran õ  üzerinde pozitif etki yapt õ ğ õ n õ  göstermi ş lerdir [16]. 2. DENEYSEL ÇALI Ş MALAR   (EXPERIMENTAL STUDIES) Derin çekme ile ilgili yap õ lan ara ş t õ rmalar  õ n temel amac õ  sac õ n çekilebilirli ğ ini yani çekme derinli ğ ini artt õ rabilmektir.   Geleneksel derin çekme metotlar  õ nda, kal õ  p yüzeylerine aç õ  verilmemektedir. Bu çal õ ş mada, derin çekme kal õ  plar  õ nda kal õ  p bo ş lu ğ u içine malzeme ak  õ ş õ n õ n kolayla ş t õ r  õ lmas õ  için kal õ  p yüzeylerine α =2.5°, α =7.5°, α =12.5°, α =15° aç õ lar, matris ve z õ mba kö ş elerine de R4, R6, R8, R10 mm radyüsler verilmi ş tir. Kal õ  p, Ç1040 kal õ  p çeli ğ i kullan õ larak Fanuc OMt CNC tezgâh õ nda i ş lenerek imal edildi. Deneylerde kullan õ lan kal õ  b õ n geometrisi ve kesit resmi Ş ekil1’de verilmi ş tir. Çekme bo ş lu ğ u miktar  õ  1.15 mm’dir. Deney malzemesi olarak 1.00 mm kal õ nl õ ğ õ ndaki DKP 37 sac õ  kullan õ lm õ ş t õ r. Bu malzemeye ait kimyasal spektral analiz sonuçlar  õ  Tablo 1’de verilmi ş tir. Deney numuneleri önce 55x55mm, 58x58mm, 64x64mm, 67x67mm, 70x70mm ve 72x72 mm ölçülerinde kare ş eklinde geli ş igüzel kesilmi ş , daha sonra tornalanarak 54mm, 57mm, 63mm, 66mm, 69mm ve 70.5mm çaplar  õ nda hassas ölçüsüne getirilmi ş tir. Bu ölçülerdeki numuneler çekme i ş lemine tabi tutulmu ş lard õ r. Ya ğ lay õ c õ  olarak yo ğ un-lu ğ u 15 °C de 883 kg/m 3  olan Shell Tellus 68numara ya ğ  kullan õ lm õ ş t õ r. Maksimum çekme derinliklerinin elde edildi ğ i numunelerde azda olsa kulaklanma meydana gelmi ş tir. Deney numunelerinin mekanik özelliklerini belirlemek amac õ yla MOHR-FEDERHAFF-LOSENHAUSEN çekme test ciha-z õ nda, 20 tonluk çekme yükü kullan õ larak 2 mm/sn h õ zla çekme testi uygulanm õ ş t õ r. Çekme test sonuçlar  õ ndan sac õ n akma gerilmesinin 276.5 MPa, çekme gerilmesinin de 365.7 MPa oldu ğ u, TOGOSHI SEIKI Rockwell sertlik ölçüm cihaz õ yla yap õ lan Tablo 1. Deney malzemesinin kimyasal analizi (Chemical composition of material)  C Mn P Cr S Ni 0.0962 0.414 0.0174 0.00751 0.0187 0.00916 Al Nb Ti Sn Sn Fe 0.0148 0.00204 0.00028 0.00251 0.00251 99.42 Ş ekil 1.  Deneylerde kullan õ lan kal õ  p ve z õ mba gometrisi (Punch and die geometry used in the experiments)    Derin Çekme Kal õ  plar  õ nda Matris-Z õ mba Radyüsü ve Çekme Oran õ n õ n Et Kal õ nl õ ğ õ  Üzerindeki Etkisi   C. Özek ve M. Bal   Gazi Üniv. Müh. Mim. Fak. Der. Cilt 24, No 1, 2009 35 sertlik testi sonuçlar  õ ndan malzeme sertli ğ inin de 42.375 HB oldu ğ u tespit edilmi ş tir. DKP 37 sac õ n õ n limit çekme oran õ n õ  aç õ s õ z ve aç õ l õ  olarak belirlemek için çekme oranlar  õ , β =1.8, β =1.9, β =2.1, β =2.2, β =2.3, β =2.35 al õ narak derin çekme deneyleri yap õ lm õ ş t õ r. Kal õ  p yüzeyine radyüs ve aç õ  de ğ erleri verilirken, z õ mba kö ş elerine de sadece radyüsler verilmi ş tir. Kal õ  p aç õ s õ  de ğ erleri, radyüs de ğ erleri ve BPK de ğ erleri Tablo 2’de verilmi ş tir. Kal õ  b õ n temel ölçüleri belirlenirken Saniee, F. F. ve Montazeran, M. H.’nin [17] çal õ ş mas õ  referans al õ nm õ ş t õ r. Tablo 2. Kal õ  p aç õ s õ , radyüs ve bask  õ  plaks õ  kuvvet de ğ erleri (The values of die/blank holder angle, radiuses and blank holder force)   α  (°) 2.5 7.5 12.5 15 R (mm) 4 6 8 10 BPK (N) 1036.2 3108.6 4144.8 10362 Kal õ  p yüzey aç õ lar  õ  ve z õ mba radyüsü haricindeki ölçüler (z õ mba çap õ , kal õ  p çap õ  v.b.) sabit tutulmu ş tur. Her bir kal õ  p aç õ s õ  ve z õ mba radyüsün de elde edilen deney numuneleri derin çekme i ş lemine tabii tutularak bu de ğ erlerin güvenilir oldu ğ unu kan õ tlamak için de her bir deney üç defa tekrarlanm õ ş t õ r. Bask  õ  plakas õ  kuvvet (BPK) de ğ i ş iminin derin çekmeye etkisini ara ş t õ rmak için deney setine bask  õ  plakas õ n õ  tahrik eden üç adet hidrolik silindir eklenmi ş tir. BPK her bir deney için sabit ve dört farkl õ  de ğ er olarak al õ nm õ ş t õ r. Deneylerde kal õ  p ve z õ mba radyüsü, kal õ  p aç õ s õ , BPK ve β  gibi dört ana parametre kullan õ lm õ ş t õ r. BPK de ğ i ş iminin derin çekmeye etkisini ara ş t õ rmak için deney setine bir bilgisayar ile CAS marka 20 ton kapasiteli bir Load Cell (yük hücresi) eklenmi ş tir. Deneyler, Ş AH İ  NLER HCP50 model hidrolik bir pres tezgâh õ nda,  presin standart h õ z õ  oldukça yüksek oldu ğ u için tezgâh õ n üzerine h õ z dü ş ürücü bir düzenek eklenmi ş  ve 4 mm/sn’lik çekme h õ z õ nda yap õ lm õ ş t õ r ( Ş ekil 2). Kal õ  p aç õ s õ  ve BPK de ğ i ş iminin çekme sonras õ  i ş   parças õ  kal õ nl õ ğ õ  üzerindeki etkilerini ara ş t õ rmak amac õ yla bütün deney numuneleri ortadan kesilerek iki e ş it parçaya bölünmü ş tür. Kesme s õ ras õ nda olu ş an çapaklar temizlendikten sonra her numunenin alt õ  farkl õ  bölgesinden, QLR D İ G İ T marka 0.0001mm hassasiyetindeki dijital bir mikrometre kullan õ larak et kal õ nl õ klar  õ  ölçülmü ş tür. 1. bölge sac taban õ n õ n merkezi, 2. bölge sac taban õ  ile parça radyüsünün kesi ş im noktas õ , 3. bölge parça radyüsünün orta noktas õ , 4. bölge parça duvar  õ  ile parça radyüsünün kesi ş im noktas õ , 5. bölge parça duvar  õ n õ n ortas õ  ve 6.  bölge parçan õ n tepe noktas õ d õ r ( Ş ekil 3). 3. KALIP/ZIMBA RADYÜSÜ VE KALIP/ BASKI PLAKASI AÇISININ ÇEKME ORANI ÜZER  İ NDEK  İ  ETK  İ S İ   (THE EFFECT OF DIE/PUNCH RADIUS AND DIE/BLANK HOLDER ANGLE ON DRAWING RATIO) Derin çekme deneylerinde ilkel pul çap õ  (D i ); z õ mba çap õ (d z ), kullan õ lan sac õ n kal õ nl õ ğ õ  (t s ) ve çekilen i ş   parças õ n õ n boyu (h k  )’ya ba ğ l õ  olarak; )d4t(4hdD zsk zi    (1) formülü ile hesaplanm õ ş t õ r. Limit çekme oran õ  (L. Ç. O.), y õ rt õ lma meydana gelmeden en ideal ş ekilde çekilebilen en büyük sac çap õ n õ n z õ mba çap õ na oran õ d õ r ve limit çekme oran õ ; zmax dDL.Ç.O    (2) olarak ifade edilir. Sac õ n ilk çap õ  ile z õ mba çap õ  aras õ ndaki oran büyüdükçe sac õ  plastik deformasyona u ğ ratacak z õ mba kuvveti  büyümektedir. Z õ mba kuvvetinin artmas õ  derin çekme 6 5 14 3 2   Ş ekil 3. Et kal õ nl õ ğ õ n õ n ölçülmesi ve ölçüm yap õ lan bölgeler    (Wall thickness was measured and measurement zones) Ş ekil 2. Deney seti ve sistemi (Experimental set-up and system)  C. Özek ve M. Bal Derin Çekme Kal õ  plar  õ nda Matris-Z õ mba Radyüsü ve Çekme Oran õ n õ n Et Kal õ nl õ ğ õ  Üzerindeki Etkisi 36 Gazi Üniv. Müh. Mim. Fak. Der. Cilt 24, No 1, 2009 esnas õ nda olu ş an gerilmelerin büyümesine yol açmaktad õ r. Bu nedenle derin çekme esnas õ nda olu ş an bu büyük gerilmelere mukavemet gösteremeyen i ş  parças õ nda y õ rt õ lmalar meydana gelmekte ve derin çekme i ş lemi  ba ş ar  õ s õ zl õ kla sonuçlanmaktad õ r. BPK fazla oldu ğ u durumlarda parçada daha de ğ i ş ik kopma ve y õ rt õ lmalar meydana gelir ( Ş ekil 4). Kal õ  p ve z õ mba radyüsü R=10 mm için kal õ  p aç õ s õ  2.5°, limit çekme oran õ  2.1, BPK 3108.6 N, z õ mba kuvveti 35767.26 N, kal õ  p aç õ s õ  7.5°, limit çekme oran õ  2.2, BPK 3108.6 N z õ mba kuvveti 37280 N, kal õ  p aç õ s õ  12.5°, limit çekme oran õ  2.3, BPK 3108.6  N ve z õ mba kuvveti 41850 N olarak belirlenmi ş tir. Kal õ  p aç õ s õ  15° verildi ğ inde ise limit çekme oran õ  2.2’ ye dü ş mü ş , BPK 3108.6 N ve z õ mba kuvveti de 37280  N olarak elde edilmi ş tir. Ş ekil   5’de R=10 mm için elde edilen deney numuneleri görülmektedir. R=10 mm için α =12.5 û  de β =2.3 olarak elde edilmi ş ,  bu da en yüksek çekme oran õ n õ n α =12.5 û  de elde edildi ğ ini göstermektedir. Ş ekil 6’da R=10 mm için yap õ lan deneylerin ba ş ar  õ l õ  ve hatal õ  sonuçlar  õ n õ  gösteren grafik verilmi ş tir. Kal õ  p ve z õ mba radyüsü R= 8 mm için α =0° de bask  õ  plakas õ  kullan õ lmadan DKP 37 sac õ n õ n çekme oran õ  1.75, z õ mba kuvveti 23260 N, BPK 10362 N, kal õ  p aç õ s õ  2.5° de limit çekme oran õ  de ğ i ş memi ş  (1.75), BPK 3108.6 N, z õ mba kuvveti 32680 N., α =7.5° de çekme oran õ  2.125’e yükselmi ş , BPK 2072.4 N, z õ mba kuvveti 36120 N olmu ş tur. Kal õ  p aç õ s õ  12.5° için çekme oran õ  gene artm õ ş  2.175, BPK 4144.8 N ve z õ mba kuvveti de 36890 N olmu ş tur. Kal õ  p aç õ s õ  15° de çekme oran õ  de ğ i ş memi ş  2.175, gerekli olan BPK 3108.6 N ve z õ mba kuvveti de 36920 N olarak tespit edilmi ş tir. α =12.5° de optimum BPK 4144.8 N iken 15°’lik kal õ  pta optimum BPK 3108.6 N’a dü ş mü ş tür. 15° lik kal õ  p aç õ s õ n da çekme oran õ  2.25’e ç õ kar  õ ld õ ğ õ nda ise i ş   parças õ nda ondülasyonlar ve y õ rt õ lmalar meydana gelmi ş tir ( Ş ekil 4). Ş ekil   7’de R=8 mm için elde edilen deney numuneleri görülmektedir. R=8 mm için optimum çekme oran õ , α =12.5 û ’de β =2.175 olarak elde edilmi ş tir. Kal õ  p aç õ s õ  artt õ kça çekme oran õ n õ n artt õ ğ õ  görülmü ş tür. Ş ekil 8’de R=8 mm için yap õ lan deneylerin ba ş ar  õ l õ  ve hatal õ  sonuçlar  õ n õ  gösteren grafik verilmi ş tir. Kal õ  p ve z õ mba radyüsü R=6 mm için α =0°’de bask  õ   plakas õ  kullan õ lmadan çekme oran õ  1.8, z õ mba kuvveti 24950 N., kal õ  p aç õ s õ  2.5° de limit çekme oran õ  artarak 1.9, z õ mba kuvveti 31352 N, BPK 3108.6 N., kal õ  p aç õ s õ  7.5° verildi ğ inde limit çekme oran õ  2.1’e yükselmi ş , z õ mba kuvveti 35590 N, BPK 3108.6 N olmu ş , kal õ  p aç õ s õ  12.5 û  de elde edilen çekme oran õ  de ğ i ş memi ş  2.1 olarak tespit edilmi ş , z õ mba kuvveti 35610 N ve BPK 2072.4 N’ dü ş mü ş tür. Kal õ  p aç õ s õ  15 û  için elde edilen çekme oran õ  gene de ğ i ş memi ş , Ş ekil 4.  De ğ i ş ik y õ rt õ lma ve çatlaklar  õ n olu ş tu ğ unumuneler (Various tearing and crackings which was occured inspecimens) Ş ekil 5. R=10 mm için kal õ  p aç õ s õ  de ğ i ş imine ba ğ l õ numuneler (Specimens connecting to α  for R=10 mm) Ş ekil 6. R=10 mm için   α  ile β  aras õ ndaki ili ş kide hatada ğ õ l õ m õ   (The failure ditribution in relationship between α  and β for R=10 mm)   Ş ekil 7. R=8 mm için kal õ  p aç õ s õ  de ğ i ş imine ba ğ l õ  numuneler (Specimens connecting to α  for R=8 mm) Ş ekil 8. R=8 mm için   α  ile β  aras õ ndaki ili ş kide hata da ğ õ l õ m õ   (The failure ditribution in relationship between α  and β  for R=8 mm)  Derin Çekme Kal õ  plar  õ nda Matris-Z õ mba Radyüsü ve Çekme Oran õ n õ n Et Kal õ nl õ ğ õ  Üzerindeki Etkisi   C. Özek ve M. Bal   Gazi Üniv. Müh. Mim. Fak. Der. Cilt 24, No 1, 2009 37 z õ mba kuvveti 35610 N ve BPK de 2072.4 N olarak tespit edilmi ş tir. Ş ekil 9’da R=6 mm için kal õ  p aç õ s õ  de ğ i ş imine ba ğ l õ  olarak elde edilen deney numuneleri verilmi ş tir. Kal õ  p aç õ s õ   α =7.5 û ’ye kadar art õ r  õ ld õ ğ õ nda çekme oran õ  artmakta ve α  =7.5 û ’den sonra sabit kalmaktad õ r. Bu da R=6 mm olan kal õ  pta en büyük çekme oran õ n õ n α =7.5 û ’de 2.1 oldu ğ unu göstermektedir. Ş ekil 10’da R=6 mm için yap õ lan deneylerin ba ş ar  õ l õ  ve hatal õ  sonuçlar  õ n õ  gösteren grafik verilmi ş tir. Kal õ  p ve z õ mba radyüsü R=4 mm için α =0°’de çekme oran õ  1.8, z õ mba kuvveti 21582 N., α =2.5 û  verildi ğ inde çekme oran õ  de ğ i ş memi ş  1.8, z õ mba kuvveti 30410 N ve BPK 3108,6 N olmu ş tur. Kal õ  p aç õ s õ  7.5° de limit çekme oran õ  1.9’a yükselmi ş , z õ mba kuvveti 35610 N ve BPK 3108.6 N olmu ş tur. Kal õ  p aç õ s õ  12.5 û  de çekme oran õ  gene de ğ i ş memi ş  1.9, z õ mba kuvveti 35610 N ve BPK 2072.4 N olmu ş tur. Kal õ  p aç õ s õ  15 û de çekme oran õ  gene de ğ i ş memi ş  (1.9), z õ mba kuvveti 35610 N ve BPK 2072.4 N olarak tespit edilmi ş tir. Bu da α =12.5 û  lik kal õ  pta daha az bir BPK gerekti ğ ini ortaya koymu ş tur. Ş ekil 11’de R=4 mm için, kal õ  p aç õ s õ  de ğ i ş imine ba ğ l õ  olarak elde edilen deney numuneleri verilmi ş tir. Kal õ  p aç õ s õ   α =0°-2.5 û  aras õ nda iken çekme oran õ  sabit, 7.5 û ’ye kadar artt õ r  õ ld õ ğ õ nda ise 1.9 olarak elde edilmi ş tir. α =7.5 û ’deki BPK 3108.6 N’dan 2072.4 N’a dü ş mü ş  ve α =7.5 û ’den sonra çekme oran õ nda bir dü ş me meydana gelmi ş tir. R=4 mm için   kal õ  p aç õ s õ  de ğ i ş imine ba ğ l õ  olarak en ideal çekme oran õ   α =7.5 û ’de 1.9 olarak elde edilmi ş tir. Ş ekil 12’de R=4 mm için yap õ lan deneylerin ba ş ar  õ l õ  ve hatal õ  sonuçlar  õ n õ  gösteren grafik verilmi ş tir. 4. DER  İ N ÇEKME PARAMETRELER  İ N İ N ET KALINLI Ğ I ÜZER  İ NDEK  İ  ETK  İ S İ   (THE EFFECT OF DEEP DRAWING PARAMETERS ON WALL THICKNESS) Derin çekme i ş lemleri s õ ras õ nda i ş  parças õ  üzerinde çe ş itli gerilmeler meydana gelmektedir ( Ş ekil 13). Bu gerilmelerin etkisi ile i ş  parças õ n õ n et kal õ nl õ ğ õ  de ğ i ş mektedir. Kal õ  p aç õ s õ , BPK ve β  gibi  parametrelerin et kal õ nl õ ğ õ  üzerinde önemli bir etkisi vard õ r. İş  parças õ n õ n taban k  õ sm õ nda et kal õ nl õ ğ õ  de ğ i ş memekte, z õ mba radyüsü ve bu bölgeye yak  õ n k  õ s õ mlarda incelme olmakta, i ş  parças õ  duvar  õ n õ n üst k  õ sm õ nda ise kal õ nla ş ma meydana gelmektedir. Derin çekme ile imal edilmi ş  parçalar  õ n et kal õ nl õ klar  õ n õ n e ş it olmas õ  önemlidir. Et kal õ nl õ klar  õ n õ n e ş it olmas õ n õ   Ş ekil 9. R=6 mm için kal õ  p aç õ s õ  de ğ i ş imine ba ğ l õ numuneler (Specimens connecting to α  for R=6 mm)   Ş ekil 10. R=6 mm için   α  ile β  aras õ ndaki ili ş kide hata da ğ õ l õ m õ   (The failure ditribution in relationship between α  and β  for R=6 mm)   Ş ekil 11. R=4 mm için kal õ  p aç õ s õ  de ğ i ş imine ba ğ l õ  numuneler (Specimens connecting to α  for R=4 mm)   Ş ekil 12.  R=4 mm için   α  ile β  aras õ ndaki ili ş kide hata da ğ õ l õ m õ   (The failure ditribution in relationship between α  and β  for R=10 mm)   Ş ekil 13. Derin çekme esnas õ nda meydana gelen gerilmeler [18]( The stresses which was occured during deep drawing process)
Related Documents
View more...
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks
SAVE OUR EARTH

We need your sign to support Project to invent "SMART AND CONTROLLABLE REFLECTIVE BALLOONS" to cover the Sun and Save Our Earth.

More details...

Sign Now!

We are very appreciated for your Prompt Action!

x