Research

4 pages
77 views

Castro’s Cuba; Strijden om te overleven in een Caraïbische heilstaat

Please download to get full document.

View again

of 4
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Share
Description
Castro’s Cuba; Strijden om te overleven in een Caraïbische heilstaat
Transcript
  {\l45jaar ti'ekt [-ídel Castro in Cuha aan cje [clnnrtjes. þaar¡rree is hlj rje larrgsfzi'ttenele pclitieË<e leider [e¡'n¡erefe* Vafgens vriend d:n rnenig víjanel is [-idei ûefi ffian van kracltt, dunf; visie *n deskr:r'ldrgheid zr:als e r zelden i,rr¡*rd*n çcbcren. c:toor GerroostincjieVijfenveertig jaal geleden komen Fidel Castro en zijn bebaardenredestanders, de barbLtdos, in Cuba aan de macht. Met veel moed en geluk, en met mininlale middelen, slagen zij elin Fulgencio Batista * een corrupte, gewelddadige, door zowel Washington als de Amerikaanse maffia gesteunde dictator - te veldlijven. Begin 1959 is de niachtsovet'name een feit en worden de eemte stappen gezet richting een langdurende Caribische'revolutie'. die menige rornan-ticus tot beroering zal blengen.De zegeningen en het feilen van de levolutie worden in de hier- op volgende decennia steeds weer in dezelfde vruchteloze debattengeprezen en betwist. Vooral de sociale verwolvenheden maken indruk. Want hoewel Havana vóór 1959 de modernste stad van Latijns-Arnerika is en de Cubaanse elite er in weelde baadt, is het ovel'grote deel van de bevolking stlaatann en achtergebleven. In 1959 wordt een inhaalslag gemaakt: alfabetiseringscampâgnes, bestrijding van racisme en omvangrijke investeringen in onderwijs en gezondheidszorg leiden tot een in vele opzichten spectaculaire ontwikkeling. Washington heeft weinig tijd nodig om te oordelen dat het met Cuba helen-raal de verkeerde kant op gaat. El volgen een embargo dat tot op de dag van vandaag voortduurt. door de CIA gesteunde,mislukte militaire interventies en moordaanslagen op Castro, en een voortdurende inspanning om Cuba intemationaal te isoleren.Inmiddels heeft Ficlel zijn tiende Amerikaanse president tegenover zic\'t. . De beloftes van de levolutie behelzen ¡riet alleen nateliële  Demonstranten op het Plaza de la Revolución vieren de geboortedag van José Martí,die in de negentìende eeuw streed voor de onafhanke- lijkheid van Cuba. vooruitgang. Als geen ander belichaamt de Argentijnse mede- strijder van het eerste uur, Ernesto'Che' Guevara. het ideaal van de Nieuwe Mens. Die is socialistisch, idealistisch, niet materialistisch en bereid zijn leven te geven voor het collectief - strijdend voor 'één, twee, drie Vietnams' waa[ de oude imperialistische orde nog heet'st. Che zelf maakt zich onsterfeliik door als guetillero te stet'ven itìBolivia.Het duurt niet lang vooldat Cuba dool velen als lichtend baken wordt gezien. ook in het Westen, waar vooral Che cultstatus verwerft. Europese bezoekers die geen woord Spaans spreken enniets van de Caribiscire omstandigheden af weten, hebben er geen moeite mee Cuba als dat baken te herkennen. Daarbii helpt het dat Cuba zo'n sensuele uitstraling heeft. Zo tekent Harry Mulisch in Het n,oord bij de daad (1968) na een vlucl.rtig bezoek op: 'Werkelijk, zelfs verstokte pacifisten veranderen op Cuba in lieflrebbers van palades.'hrssen juli 1967 et januali 1968 ziln cle tokken zeker vijftien centimetel kortet' -eervorden.' Tegenover de lof op de vet'worvenheden van de revolutie staat de kritiek op het steeds uitgesprokenel totalitaire karakter van destaat. De eerste contacten mel de Sovjet-Unie dateren van 1959; twee jaar later gaat Cuba over tot het communisme. Oppositie wordt niet getolereerd. In de eerste jaten van de revolutie zijn er mâssaprocessen en executies van voorrnalige handlangels van Batista en contrarevolutionairen. In de hierop volgende decemia zijn de belangrijkste politieke wapens van het t'egitne niet zozeeropen geweld als wel een dikke deken van sociale controle waaraan vrijwel geen Cubaan zich kan onttrekken. Inmiddels staat Castro aan het hoofd van staat, partij en leger. Natuurlijk blijft er politiek verzet. Dissidenten wolden getrei- terd en in de gevangenis gegooid (een traditie die het afgelopenjaar nog eens werd bevestigd toen in een reeks showprocessen 7-5 tegen- standers van het regime tot lange gevangenisstraffen werdenveloordeeld). Naast cle strenge sociale controle en de gelijkscttti- keling van alle ibrmele infomatiekanalen fungeert ook - afge-dwongerr - emigratie als instrurnent van politieke controle: sindsI959 verlaten een kleine miljoen Cubanen het eiland, gedoogd dan wel gestimuleerd. Daarmee wordt de bescheiden interne oppositie geisoleerd en krachteloos gemaakt.Hoewel de Russen Castro als grillig en eigengeleid zien,laten zijzich de kans niet ontnemen om vlak voor de Amerikaatrse kust eenetalage voor het communisme in te richten. Na de bijna fataal afge- lopen Cuba-crisis van 1961, in het koudste jaar van de Koude Oorlog, ziet de Sovjet-Unie af van militaire dreiging vanaf het eiland. Wel wordt de economische ondersteuniug van Cuba steeds veldel opgevoerd, met als resultaat een planecononlie die volstrekt afhankelijk is van het sovjetblok. Itrtussen blijft Cuba zich nilitail'e avonturen permitteren die in de westel'se wereld voortdurend, ntaarachter de schermen óók in het sovjetblok, kritiek oproepen. In de iaren zeventig en tachtig strijden Cubaanse troepen in Afrikaanselanden als Angola en Ethiopië, in het Caribische Glenada en het Midden-Amerikaanse Nicalagua. Ë1¡åacll'ra¡ Tot 1990 wordt het debat over Cuba veelal gevoerd tussetr doven.Voorstandem verheerlijken de sociale verworvenheden, tegeljstan-ders laken de politieke repressie en sovjetisering. Dat debat raakt achterhaald met de val van de Berliinse Muur en de ineenstorting van het sovjetblok. De omvangrijke financiële stettn aan Cuba valt weg: in enkelejaren halveert het inkomen per hoofd van de bevol-king. Zonder de hulpstromen uit het Oosten blijkt de Cubaanse planeconomie al even inefficient als die in het sovjetblok. De geroemde verwolvenheden blijken in hoge mate extern gefillan- cierd te zijn en verkruimelen in hoog tempo.Hierop volgen grote onvrede, voorheen ondenkbare rellen, een bootvluchtelingencrisis en een dool' de staat geproclarleelde'speci- oo '- ¡ ¡   È f, .9 z c, o .9I 'ffi w  , i: :':. 'Zef fs versttk{e pneifis{en vercffide{effi op dubç ín f iefheb&ers vffi{-p pm{Gdes, ale periode' van extreme zuinigheid.Voortdurend wordt voorspeld dat nu onvermijderijk ook castro (en met hem het communisme in Cuba) verdwijnt. Een van de best ingevoerde journalisten, Carlos oppenheimer van de Mianú Herard,pubriceert in 1992 een boek met de voor zich sprekende tit el Casn o,s Final Hour.Maar h , fooft anders: met 45 regeringsjaren op zijn naam is Castro momenteel(na koning Bhumibol van Thailand, die echter een voornamelijk ceremoniële rol heeft) de langstzittende polìtieke leider rer wereld. En hij maakt geen aanstalten op te stappen. Er zijn vele antwoorden mogelijk op de vraag hoe Castro, alseen van de laatste communistische dictato¡s, erin isgeslaagd zo langaan de macht te blijven. Uiteraard heeft de politieke repressie een belangrijke rol gespeeld, naast het feit dat de Cubanen 45 jaar lang zr¡n ontmoedigd na te denken overalternatieven voor dit regime, Verder heeft het politieke en geografische isolement van Cubavoorkomen dat het domino-effect uit het sovjetblok de Caribenbereikte. Vervolgens is er het aarzelend economisch herstel sindshet dieptepunt van midden jaren negentrg - een herstel dat geheel te danken is aan de introductie van kleine kapitalistische enclaves. Maar wat naast al deze factoren zeker ook meespeelt is dat de legitimiteitvan Castro's communistische regime groter is dan inwelk vande voormalige Oostbloklanden ook Die legitirniteit rustnog altijdvoor een belangrijk deel op Fidel zelf, de verpersoon lijkinglmmers van de revolutie.Machr¡, een autoritaire caudillo (militair leider) in de Latijns-Amerikaanse traditie. Volgens vriend, maar - opmerkelijk genoeg * ook ntenig vijand in zijn eigen, geisoleelde land, is Fidel een man van kracht. durf, visie en des_ kuncligheid zoals er zelden een wordt geboren. Cdtici, veelal oorcle_ Ieud vanuileen buitenland waar alles zoveel snellergaat, zren irr hem een achte¡haalde beperkingen niet kent. FËttatnesËc $rer\Éæå en bemoeizuchtige despoot die zijn tijd en De romantiek van de Cubaanse revolutie ligt inmic.ldels ver achter ons. Che heeft de laatste jaren weer een comeback gemaakt, maardie heeft dan ook al bijna dertig jaar geleden op herãi.sche wijze de dood gevonden - voordat hij nog rneer fouten kon naken. Fidels imago is ernsfig afgebladderd, zeker buiten het eiland. In zijnorìoveltlþffen biografie Fidet, uít 19g6, schetst Täd Szulc nog een beeld rvaarin naast alle kritiek toch ook ter.echte bewonderingspreekt voor Castro's dur{. De nteest recente biografie, Tlte RealFidel Casn'o, van de hand van de voormalige Britse arnbassadeurT.eycester Coltman, blilft steken in plakwer.k uit de voorgaande tientallen biografieën en zet castro neer als een nlan van het ver_ Fidel castro en ch roesjtsjov op een bijeenkomst van de verenigde Nat¡es in 1 964  leden. Misschien is dat de prijs voor wie fe lang el líder mâxímo (hoogste leider) wil blijven. Inmiddels lokken de hedendaagse reclameteksten als Martinairs'Met Rosana naar Havana?' ons naar een zwoel Cuba,waar de valse romantiek voornamelijk schuilt in verlokkingen die al lang vóór de revolutie bestonden: zon en zee, rum en sigaren, de erotiek van de mulata-cultuur, de traditionele Cubaanse dans_ muziek en de Amerikaanse sleeën die 45 jaar communisme hebbenoverleefd. Wat heeft el trùimfo de la Revolución aan dat beeld toe_ gevoegd? Een cynicus zou zeggen: het pittoreske verval van de oude koloniale steden, de wienderìjkheid van een plattelandsbevolking die in de tijd beworen lijkt en de veiligheid die wordt afgedwongen door de alomtegenwoordige getiniformeerden. Maa¡ wie beter kijkt kan meer zien. Bijvoorbeeld al decennialang durende pogingen van de staat om de Cubanen via hun gezamenlijke geschiedenis aan elkaar en aan de natie te binden. Inspiratie voor het Nederlandse integratiedebat biedt dit overigens nauwelijks. Wij houden nu een- maal niet zo van schoolboekjes die openen met de slogan .Het schoolboek is voor de scholier wat het geweer is voor de soldaat,, of van voorgeschreven interpretaties van het verleden.Toch heeft het wel iets, die billboards overal in het land die geen reclame maken voor producten, maar voor idealen en helden: wijheidsstrijders tegen de Spaanse kolonialen van de negentiendeeeuw en de Amerikaanse imperialisten van de twintigste, vechtenden sneuvelend in Cuba of in verre landen. José Martí cJe vader des vaderlands die in 1895 sneuvelde in de beslissende oorlog tegen deSpanjaarden, duikt veelvuldig op, evenals Che. Fidel is opvallendgenoeg afuezig; die wenst geen (eigen) persoonlijkheidsverheer_ lijking in het straatbeeld. Een bezoeker ontmoet ook veel verwijzingen naar de ver- worvenheden van het systeem, zoals in het beroemde gedich t Tengo (Ik heb) van de Afro-Cubaanse dichter Nicolas Guillén, die in 1964 dichtte dat de revolutie hem eindetijk had gegeven waarop hij altijd recht had gehad. In het Cuba van vandaag wordt Tëngo geparo_ dieerd door ontevreden Afro-Cubaanse rappers en wordt het werk_ woord luchar (strijden) nu gebruikt als synoniem voor,proberen te overleven'- in wat ooit de Caribische variant van de heilstaat beloofde te zijn. I Gert Oostindie is directeur van het Koninklijk Instinnt voor Taal_, Land- en Volkenkunde (KITLV) te Leiden en hoogleraar aan de Universiteit Utrecht. Hij verricht onder meer onclerzoek naar de geschiedenß van de Cariben. COLUMN Maa rten va n Rossem Ra re lrlst Dit najaar kunnen wij Nederlanders in een omvangrijk, door de KRO georgani- seerd mediaspektakel de grootste Nederlander aller tijden kiezen. Dergelijke verkiezingen zijn ook al in Engeland en Duitsland gehouden en hebben daarveel discussie veroonaakt.Aangez¡en elk nationaal debat over het verleden in principe welkom is, is er geen reden dit KRO_|nitiatief hooghartig van de hand te w¡jzen'we moeten ons echter wer bij voorbaat reariseren dat zo,n verkie-zing een nogal willekeurige onderneming is. Dat geldt naar alle waarschijnlijk_ heid overigens niet voor de uiteindelijke winnaar, want dat zal in Nederland vrijwel zekerWillem van Oranje zijn, en daar valt wel i€ts voor te zeg9en. Hoe arbitrair deze verkiezing is,valt al enigszins afte leiden u¡t de lijst met ¡veehonderd kandidaten waaruit gekozen moêt worden (zie daarvoor het vsrce nummervan Histot¡sch Nieuwsb/ad). Hoewer met nadrukwordt vermerd dat bij de samenstelling van de lijst tal van deskundigen zijn geraadpleegd,l¡jdt deze toch aan alle typische gebreken van dit soort lûstjes. Het hoofdgebrek is zonder twijfel da hoewel er geselecteerd kon worden uit een periode van een half millennium, het aantâl nog levende personen op de lijst buitènproportioneel hoog is. Dat is natuulijk ¡n het bij-zonder het geval in de rubrieken .Film en fotografiei,Sporters, en ,Theater, muziek en telev¡sie:Tegen deze rubrieken heb ik ook de meeste bezwaren.Zij staan vol met personen metwie de huidige telev¡sieki.iker ongetwijfeld een warme band heeft, maar die historísch gezien van geen enkele betekenis zijn. Wat moet je eigenlijk met een lijst waarop zowel Willem de Zwijger en5pinoza als Monique van de Ven en Ramses Shaffi7 voorkomen? Bij êen televi_sieverkiezing is het gevaar groot dat een of andere contemporaine onbenul een historische persoon vân werkelijk gewicht uit de top-t¡en verdringt, Denk aan de beschamend hoge klassering van een oliedom, licht hysterischprinsesje op de Engelse lijst. Zelfs bij oppervlakkige beschouwing zit de lijst vol ongerijmdheden. Waarom wel Bolkestein en niet Oud? Waarom welJoke Smit (politiek correct?)en niet Romme, die voor de naoorlogse politiek even belangrijk was als Drees? Waarom staan er meer sporters op de lijst dan ondernemers? Dat is toch waanzin in een land dat het ahijd heeft moeten hebben van zijn commerciëleactiviteiten? Waarom bij de schrijvers en dichters wel Carmiggelt, maar niet Van Eeden,Van Schendel, Bloem ofVasalis?Geen van die personen zal de laatste tien halen, maar het is en blijft eenrare lijst voo N cJg ¡ 3 f .9 z 'Ë o .9 - E
Related Documents
View more...
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks
SAVE OUR EARTH

We need your sign to support Project to invent "SMART AND CONTROLLABLE REFLECTIVE BALLOONS" to cover the Sun and Save Our Earth.

More details...

Sign Now!

We are very appreciated for your Prompt Action!

x